Connect with us

Articles

ከኔትዎርክ ቀውስ መላቀቅ ያቃተው ኢትዮ ቴሌኮም

Published

on

ed294c99ccc3fa317608825433567e88_XL

Photo by Addis Admass.

22 February, 2014 | Written by  ናፍቆት ዮሴፍ እና መንግሥቱ አበበ

በግማሽ ዓመት ከ7ቢ. ብር በላይ ገቢ አግኝቻለሁ ብሏል

“መንግሥት፤ ቴሌ የምትታለብ ላም ናት ቢልም እየታለበ ያለው ህዝቡ ነው”
“እነ ቴሌና መብራት ኃይልን ይዞ አገሪቱን መካከለኛ ገቢ ላይ አደርሳለሁ ማለት ቅዠት ነው”
“ኢትዮ-ቴሌኮም በደረቅ ቼክ ማጭበርበር ወንጀል መከሰስ አለበት”
“መንግስት በቴሌ በኩል ኪራይ ሰብሳቢነቱን አስመስክሯል”
አቶ ሳሙኤል ማሩ ገንዘባቸውን በግል ባንክ ውስጥ ማስቀመጥ ከጀመሩ አራት ዓመት አስቆጥረዋል፡፡ ከሁለት ወር በፊት የአይሱዙ ሹፌር የሆነው ወንድማቸው ድንገተኛ አደጋ ይገጥመውና ቶሎ ድረስ ይባላሉ፡፡ ለክፉ ቀን ብለው ካጠራቀሙት ገንዘብ ላይ አንስተው ለወንድማቸው ሊደርሱለት ያደረጉት ሙከራ ግን አልተሳካም። ገንዘብ ያስቀመጡበት ባንክ ሲሄዱ “ሲስተም የለም፤ ምን እናድርግ?” የሚል ምላሽ ነው ያገኙት፡፡ “በጣም ደነገጥኩ፣ ወደ ሌላ ቅርንጫፍ እንድሄድ ተነገረኝና ቸርችል ጐዳና ወደሚገኝ የባንኩ ቅርንጫፍ ሄድኩኝ” ያሉት አቶ ሳሙኤል፤በሁለተኛው ቅርንጫፍም ተመሳሳይ ችግር እንደገጠማቸው ይናገራሉ፡፡ በመጨረሻም መርካቶ ራጉኤል አካባቢ ወደሚገኘው ሌላው የባንኩ ቅርንጫፍ ሄዱ፡፡ ሆኖም እዛም እንዳልተሳካላቸው የሚገልፁት አቶ ሳሙኤል፤ለወንድማቸው አደጋ መድረስ እንዳልቻሉ ገልፀው “ያስቀመጥኩት ገንዘብ ለክፉ ቀን ካልደረሰ ለምን ባንክ ውስጥ አስቀምጣለሁ” ሲሉ የኔትዎርክ መጥፋት ያስከተለባቸውን ችግር ተናግረዋል፡፡
በአንድ ትልቅ የግል ሆስፒታል ውስጥ የሚሰሩትና የሆስፒታሉም ሆነ የራሳቸው ስም እንዲጠቀስ ያልፈለጉ  የህክምና ባለሙያ፤በሆስፒታላቸው ውስጥ “ቴሌ ሜዲሲን” የሚባል አሰራር ዘርግተው እንደነበር ይናገራሉ። በአገር ውስጥ ህክምናው ከሌለና ህመምተኞች ወደ ህንድና ታይላንድ ሄደው የመታከም አቅም ከሌላቸው በቴሌኮንፍረንስ ታካሚውን ከህንድና ባንኮክ ስፔሻሊስቶች ጋር በቀጥታ የሚያገናኝና የሚያወያይ አሰራር እንደሆነ የጠቆሙት ዶክተሩ፤ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ  የመጣው የኔትዎርክ ችግር አላሰራ ስላላቸው አገልግሎቱን ለማቆም መገደዳቸውን ገልፀዋል፡፡ “ዓለም አንድ መንደር እየሆነች በመጣችበት በዚህ ዘመን ሁሉም ስራ በስልክና በኢንተርኔት ነው የሚያልቀው” ያሉት ዶክተሩ፤በአገራችን ግን ቴክኖሎጂው እክል ስለገጠመው ብዙ ሥራዎችን እያስተጓጎለ እንደሆነ ጠቁመው፤ ቶሎ ታክሞ መዳን እንዳለበት አሳስበዋል፡፡
መኻል ፒያሳ፣ ኪዳነ ምህረት የጥርስ ህክምና አጠገብ ያሉ የኢንተርኔት ቤት ባለቤቶች በበኩላቸው፤ የተጠቃሚው ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ቢመጣም በኔትዎርክ መንቀራፈፍና መቆራረጥ የተነሳ  ከሚሰሩበት ቀን የማይሰሩበት እንደሚበዛ ይገልፃሉ። “የምንጠቀመው ብሮድባንድ ኢንተርኔት በመሆኑ ብንሰራም ባንሰራም ለቴሌ መክፈላችን አይቀርም” ያለችው የኢንተርኔት ቤት ተቀጣሪዋ ሳራ፤አለቆቿ ስራውን ለማቆም እንዳሰቡና “ስራ ፈልጊ” እንደተባለች ገልፃለች፡፡
ካዛንቺስ አካባቢ የኢንተርኔት አገልግሎት በመስጠት የሚተዳደሩት አቶ አውላቸውም የኔትዎርክ ችግር ራስ ምታት እንደሆነባቸው ይናገራሉ፡፡ ኢንተርኔት ቤቱን ከከፈቱ ሦስት ዓመት ቢሆናቸውም ከሦስቱ ዓመት አንዱን ዓመት እንኳን በወጉ አልሰራሁበትም ይላሉ፡፡ “ከዛሬ ነገ ይሻሻላል እያልኩ ብጠብቅም የኔትዎርክ ችግር እየባሰበት ድርጅቴ አፉን ከፍቶ እየዋለ ነው” የሚሉት አቶ አውላቸው፤ “ኢትዮ-ቴሌኮም በቂ መሰረተ ልማት ሳይዘረጋ፣ ሲምካርድና የኢንተርኔት አገልግሎት ፈቃድ መስጠቱ በደረቅ ቼክ እንደማጭበርበር የሚቆጠር ነው” ብለዋል፡፡ “አንድ ሰው በባንክ ሂሳቡ በቂ ገንዘብ ሳይኖረው ቼክ ቆርጦ ከሰጠ፣በደረቅ ቼክ ማጭበርበር ወንጀል ወደ ሰበር ችሎት ይቀርባል” ያሉት አቶ አውላቸው፤ “ቴሌም ከዚህ የተለየ ወንጀል እየሰራ አይደለም፤በቂ ኔትዎርክና መሰረተ ልማት ሳይዘረጋ አሁንም ሲምካርድ እየሸጠ ነው፤ ለኢንተርኔት አገልግሎትም ፈቃድ ይሰጣል” በማለት ወቅሰዋል፡፡
መንግሥት በኮንዶሚንየም ቤት፣ በሽልማትና በቦንድ ግዢ የግል ባንክ ደንበኞችን ወደ ራሱ በመሳብ በግል ባንኮች ህልውና ላይ ስጋት ፈጥሯል ያሉ ስማቸው እንዳይገለፅ የፈለጉ የባንክ ባለሙያ፤ ይሄም ሳያንስ የቀሩትን ጥቂት ደንበኞቻቸውን እንኳን በአግባቡ እንዳያስተናግዱ ኔትዎርክ ጫና እንደፈጠረባቸው በምሬት ገልፀዋል፡፡ “በአሁኑ ወቅት የግል ባንኮች ህልውና አደጋ ላይ ነው” ያሉት ባለሙያው፤ መንግሥት ችግሩን ለማቃለል እየሰራሁ ነው ቢልም ከጊዜ ወደ ጊዜ እየባሰበት መምጣቱን ጠቁመው፣ ችግሩ የባንክ ሥራን ብቻ ሳይሆን አጠቃላይ ኢኮኖሚውን ከማሽመድመዱ በፊት እልባት ሊበጅለት ይገባል ብለዋል፡፡
የቀድሞ የኢዴፓ ሊቀመንበርና የባንክ ባለሙያ የሆኑት አቶ ሙሼ ሰሙ በበኩላቸው፤የቴሌኮም ችግር በኢኮኖሚው ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ እያሳደረ ነው ይላሉ። “ባንኮች በኔትዎርክ መቆራረጥ በአግባቡ ማስተናገድ ካልቻሉ ደንበኞች በባንኮች ላይ ያላቸው እምነት እየተሸረሸረ ይሄድና ባንኩ ውስጥ ከሚቀመጠው ገንዘብ ይልቅ በግለሰቦች ኪስ የሚንቀሳቀሰው ይበዛል፤ይሄ ደግሞ ለኢኮኖሚው ትልቅ ውድቀት ይሆናል” ብለዋል – አቶ ሙሼ፡፡
“እንደ ኢትዮጵያ ባሉ የመዋቅር ችግር ባለባቸው አገራት ቴሌኮምን የማስተዳደር አቅም ያላቸው አመራሮችን ማግኘት አስቸጋሪ ነው” ያሉት አቶ ሙሼ፤ መንግሥት የተወሰነ ድርሻ ይዞ ሌላውን ድርሻ ለግለሰቦች በመሸጥ ፉክክር መፍጠር አለበት ሲሉ ይመክራሉ፡፡ መንግሥት የቴሌኮም ዘርፉን በአግባቡ ለማስኬድ ከፈለገ ሦስት አማራጮች አሉት ይላሉ። አንደኛው ከላይ እንደተገለጸው መንግሥት የተወሰነ ድርሻ ይዞ ሌላውን ለግለሰቦች (ድርጅቶች) መስጠት ሲሆን ሁለተኛው፤ ተቋሙን ሙሉ በሙሉ ወደ ግል ባለሀብቶች ማዞር ነው፣ሦስተኛው ደግሞ መንግስት በተጠናከረ አመራርና ከሙስና በፀዳ አሰራር የተሻለ አገልግሎት የሚሰጥበትን መንገድ ማመቻቸት ነው ሲሉ በዝርዝር ገልፀዋል፡፡ “በአሁኑ ጊዜ የኔትዎርክ መቆራረጥ ባንኮች ማግኘት የሚገባቸውን ያህል ገቢ እንዳያገኙ አድርጓቸዋል” ያሉት ባለሙያው፤ ደንበኞችም ባንክ ያስቀመጡትን ገንዘብ በፈለጉት ሰዓት እንዳያገኙ እያደረጋቸውና ለጊዜ ብክነትም እያጋለጣቸው መሆኑን ተናግረዋል፡፡
“የኔትዎርክ ችግር በዚሁ ከቀጠለ የህብረተሰቡን በባንክ የመጠቀም ልማድ ያዳክማል፤ ኢኮኖሚው ላይም ኪሳራን ያመጣል” ያሉት አቶ ሙሼ፤ባንኮች ወደ ቀደመው የማኑዋል አሰራር እንመለስ ቢሉ እንኳን ማዕከላዊ የአሰራር ሲስተም እንዲከተሉ የሚያስገድደው የብሔራዊ ባንክ ህግ እንደሚከለክላቸው ገልፀዋል፡፡
በመዲናዋ እየተበራከቱ የመጡ ህንፃዎች ለኔትዎርክ መቆራረጥ እንደምክንያት ሲጠቀሱ ቢቆዩም አቶ ሙሼ በዚህ አይስማሙም፡፡ “ደካማ የሆነ የመንግሥት መከራከሪያ ነው” ሲሉ የሚያጣጥሉት ባለሙያው፤ የኔትዎርክ ችግር የጀመረው ህንፃዎች ከመገንባታቸው በፊት እንደሆነ ይናገራሉ፡፡
መንግሥት ተገቢ አገልግሎት መስጠት ባቃተው ቁጥር “የእናቴ መቀነት አደናቀፈኝ” ዓይነት ተራ ሰበብ እየፈጠረ ነው ያሉት አቶ ሙሼ፤ “እነ ኒውዮርክ፣ ዱባይ፣ ቻይናና ሌሎች የዓለም ከተሞች እስከ መቶና ከዚያ በላይ ርዝመት ያለው ፎቅ ቢኖራቸውም የኔትዎርክ ችግር አጋጠማቸው ሲባል አይሰማም። የእኛ አገር ህንፃ ከ20 ፎቅ በላይ ስላልሆነ ፈፅሞ ከኔትዎርክ ችግር ጋር አይገናኝም” ብለዋል፡፡
“ይልቅስ ለኔትዎርክ ተብሎ የተዘረጉት መሰረተ ልማቶች ደረጃቸውን የጠበቁ አይደሉም” ያሉት አቶ ሙሼ፤ በርካሽ ዋጋና በብደር ከወዳጅ አገር በሚገቡ ርካሽ ቴክኖሎጂዎች ጥራት ያለው አገልግሎት ማቅረብ እንደማይቻል ገልፀዋል፡፡
ከማይክሮሊንክ ኢንፎርሜሽን ኮሌጅ በዲግሪ ተመርቆ በአንድ የውጭ ድርጅት በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ባለሙያነት የሚሰራው ወጣት ያሲን አብዱልመሊክ፤ ከአቶ ሙሼ ሃሳብ ጋር ይስማማል። የህንፃ ግንባታ ለኔትዎርክ መቆራረጥ በፍፁም ምክንያት አይሆንም ያለው ያሲን፤ ለኔትዎርክ መቆራረጥ መንስኤው ደረጃውን ያልጠበቀ የመሰረተ ልማት ዝርጋታ፣ የተጠቃሚውን ቁጥር ያላገናዘበ መሰረተ ልማትና ከኃይል አቅርቦት ጋር የተያያዙ ችግሮች እንደሆኑ አብራርቷል፡፡
መንግስት ቴሌኮምን ለግል ዘርፉ የማይሰጠው የምትታለብ ላብ ወይም የገንዘብ ማተምያ ማሽን ስለሆነ ነው እያለ መንግስት በተደጋጋሚ ይገልፃል። ስማቸው እንዲገለፅ ያልፈለጉ አንድ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ባለሙያ ግን ከመንግስት አባባል ጋር አይስማሙም። “መንግሥት፤ቴሌ የምትታለብ ላም ናት እያለ ቢለፍፍም እየታለበ ያለው ግን ህዝቡ ነው” ባይ ናቸው፡፡ በአንድ ኢኮኖሚ ውስጥ ትልቅ አስተዋጽኦ የሚያደርጉ “ሎጂስቲክስ” የሚባሉ ነገሮች አሉ የሚሉት ባለሙያው፣ እነዚህ ሎጂስቲክስ በሁለት እንደሚከፈሉ ጠቅሰው፤የትራንስፖርት፣ የባቡርና መሰል ትልልቅ ፕሮጀክቶች ዋና ዋናዎቹ ሲሆኑ እንደ ቴሌኮም፣ ኢንተርኔት የመሳሰሉትም ተገቢ አገልገሎት ላይ ከዋሉ በኢኮኖሚ ውስጥ እሴት በመፍጠር እድገት እንደሚያፋጥኑ ይናገራሉ። እነዚህ ሎጂስቲክስ በተገቢው መንገድ አገልግሎት ካልሰጡ ግን ባንኮች፣ ሆቴሎች፣ ሆስፒታሎች፣ አየር መንገዶችና መሰል ዘርፎች ላይ ከፍተኛ ጉዳት ያደርሳሉ ብለዋል፡፡
“የኔትዎርክ መቆራረጥ ኅብረተሰቡ በሞባይልና በኢንተርኔት የመጠቀም እምነቱን ስለሚሸረሽር ትልቅ ጉዳት አለው” ያሉት ባለሙያው፤ ይህም አጋጣሚና እድልን ያለመጠቀም (opportunity cost) ከሚባለው ውስጥ እንደሚመደብ አብራርተዋል፡፡ “ቴሌ ደረጃውን ያልጠበቀ አገልግሎት እየሰጠ ህዝቡን እያለበው ነው” የሚሉት ኢኮኖሚስቱ፤ “በአንድ ስልክ ማለቅ የሚገባው ጉዳይ በአስር ስልክ እያለቀ ባለበት ሁኔታ መንግሥት ያለተቀናቃኝ የያዘውን ተቋም በመጠቀም ኪራይ የመሰብሰብ ስራውን አስፋፍቶ መቀጠሉ፣ ተመጣጣኝና ተገቢ አገልግሎት ሳይሰጡ ገንዘብ ማጋበስ መሆኑን ያሳያል” ብለዋል፡፡ መንግስት በቴሌ በኩል ኪራይ ሰብሳቢ መሆኑንም ጠቅሰዋል፡፡
በቴሌኮም ላይ ለሚታየው ችግር መፍትሄው ዘርፉን ለግል ባለሃብት ማዛወር ነው የሚሉት ባለሙያው፤  መንግሥት ፈቃድ በመስጠትና መሰል ሥራዎች ብቻ በርካታ ገቢዎች ሊያገኝ እንደሚችል ይናገራሉ፡፡ የኢትዮጵያ መንግስት ቴሌኮምን ለግል ባለሃብት የማያዛውረው ከዘርፉ የሚገኘውን ገቢ ለመሰረተ ልማት ሥራዎች ስለሚፈልገው እንደሆነ በየጊዜው ይገልፃል፡፡ በሌሎች አገሮች እንዲህ ዓይነት ተቋሟት ለግለሰቦች የሚዛወሩት መንግሥት ገንዘብ ጠልቶ አይደለም የሚሉት ባለሙያው፤ ይልቁንም የተሻለ ገንዘብ የሚገኘው ዘርፉ ወደ ግል ባለሃብት ሲዛወር መሆኑን ስለሚያምኑ ነው ብለዋል፡፡
“እንዲህ ዓይነት ተቋማት ወደ ግል ዘርፍ ሲዛወሩ ፉክክር ይኖራል፣ ፉክክር ሲኖር ደረጃውን የጠበቀ አገልግሎት ይፈጠራል፣ ደረጃውን የጠበቀ አገልግሎት ሲኖር ተጠቃሚው ይበዛል፤ በዚህ ሁሉ ሂደት ውስጥ በዋነኝነት ተጠቃሚው መንግሥት ይሆናል” ሲሉም አብራርተዋል፡፡ እንደ እነቴሌኮምና መብራት ኃይል የመሳሰሉ  ተቋማት በመንግሥት ተይዘው አገሪቱን በ2025 መካከለኛ ገቢ ካላቸው አገራት ተርታ ለማሰለፍ ማቀድ ቅዥት ነው የሚሉት ባለሙያው፤ እንዲህ ያሉ እቅዶችን እውን የሚያደርገው የግሉ ዘርፍ እንደሆነ የሌሎች አገራት ተሞክሮ ያረጋግጣል ብለዋል፡፡
የመሰረተ ልማት መስፋፋቱ በጎ ጅማሮ ቢሆንም ጥንቃቄ ስለሚያንስው በአብዛኛው ለሙስና የሚጋለጥበት እድል ሰፊ ነው፡፡ ያለ ጨረታ፣ ያለ ውድድርና በተድበሰበሰ መንገድ ጥራት የሌላቸው ዕቃዎች እየገቡ ችግር የሚፈጥሩት በውስጡ ሙስናና ሙሰኞች ስላሉ ነው ያሉት ባለሙያው፤“ይህን በድፍረት የምነግርሽ ጉዳዩን በደንብ ስለማውቀው ነው” ሲሉ በአፅንኦት ተናግረዋል፡፡ “ከሙስና ጋር በተያያዘ ለማስፋፊያ ስራ የሚመጡ ድርጅቶች ሳይናበቡ የየራሳቸውን ሲስተም ስለሚጭኑ በቴሌኮም ሰርቪስና በኔትዎርኩ ላይ ከፍተኛ ጫናና ችግር ይፈጥራሉ” በማለትም አብራርተዋል፡፡
ከጥቂት ዓመታት በፊት ኢትዮ-ቴሌኮም ሰራተኞችን በመከለስና በመፐወዝ፣ በቴክኒክ ከፍተኛ ልምድ ያላቸውን በርካታ ሰራተኞች በመቀነስ ከስራው ጋር ትውውቅ የሌላቸውን ሰራተኞች መቅጠሩ አሁን ላለው የቴሌኮምና የኔትዎርክ አጠቃላይ ችግር የራሱን አስተዋጽኦ አበርክቷል የሚሉ በርካታ ወገኖች አሉ፡፡ የኢኮኖሚ ባለሙያው በዚህ አስተያየት ይስማማሉ። “ይኼ ምንም ጥርጥር የለውም፣ በወቅቱ የመጣው የፈረንሳይ ኩባንያም ቢሆን የሞባይል ቁጥር መሙያ፣ ካርድ መሙያና ቀላል ነገሮችን በተለይም ማርኬቲንግ ላይ ከመስራት ባለፈ ቴክኒክ ላይ እንዲሰራ አልተፈቀደለትም” ያሉት የምጣኔ ሀብት ባለሙያው፤ ኢትዮ ቴሌኮም በወቅቱ ሳያስብና ሳያቅድ የአሰራር ለውጥ ማድረጉ የአመራር ችግር ፈጥሯል ብለው እንደሚያምኑ ገልፀዋል፡፡ “የተሻለ ሰው ሳይዘጋጅ ዲግሪ የለህም፣ የትምህርት ደረጃህ በቂ አይደለም” በማለት ብዙ ልምድና የቴክኒክ እውቀት የሌላቸውን መቅጠሩም አሁን ላለው ችግር አንዱ መንስኤ ነው የሚል እምነት እንዳላቸው ተናግረዋል፡፡
“ጥሩ የሚሰሩትን እየለቀቀ ያልተሻለ ማምጣት፣ “ትሻልን ሰድጄ ትብስን አመጣሁ” ዓይነት ችግር እየፈጠረ ነው” ያሉት ባለሙያው፤ ይህ በቴሌ ብቻ ሳይሆን በሌሎች ዘርፎችም የሚከሰት በመሆኑ ሊታሰብበት ይገባል ሲሉ አሳስበዋል፡፡
የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በሌለ ኔትዎርክ ከጊዜ ወደጊዜ የሞባይል ባንኪንግ አዳዲስ አገልግሎት እያስተዋወቀ መሆኑን የሚናገሩ አስተያየት ሰጭዎች፣ የባንኩ አካሄድ ግራ እንዳጋባቸው ይገልፃሉ።  የባንኩ የኮሙኒኬሽን ዳይሬክተር አቶ ኤፍሬም መኩሪያ በበኩላቸው፤ በኔትዎርክና በስልክ የሚሰጡ አገልግሎቶችን መጀመራቸውን ጠቅሰው፣ ባንኩ ችግር ሲያጋጥመው ለዚህ ተግባር ተብለው የተመደቡ ሠራተኞች ስላሉ ለእነሱ በመንገር ችግሩን እንደሚፈቱ ተናግረዋል፡፡ የባንኩ ሥራ ከመብራት ኃይል ጋር የተያያዘ መሆኑንም ጠቅሰው፣ኤሌክትሪክ ሲጠፋ ኤቲኤም ማሽኖች ስለማይሠሩ፣ ሕዝቡ መብራት ያለበት እየፈለገ ይጠቀማል ብለዋል፡፡ ከሁለቱ መ/ቤቶች ጋርም በትብብር እንደሚሠሩ ተናግረዋል፡፡
በቴሌ የማስፋፊያ ስራ ላይ ለመሳተፍ የተፈራረመውና ከዚህ ቀደም የተሰጠውን ፕሮጀክት ሰርቶ ያስረከበው የቻይናው “ዜቲኢ” ኩባንያ፤ በኔትዎርክ መቆራረጥ ችግር ዙርያ ላቀረብንለት ጥያቄ በሰጠው ምላሽ፣ ከዚህ በፊት የሰራው ፕሮጀክት ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ በመሆኑ ከዓለም ባንክ እውቅና እንደተሰጠው ጠቅሶ ኩባንያው ለኔትዎርክ መቆራረጥ ችግር ተጠያቂ እንዳልሆነና ይሄ የሚመለከተው ኢትዮ ቴሌኮምን እንደሆነ ገልጿል፡፡
ህዋዌ የተባለ ሌላው የቻይና ኩባንያ ከወራት በፊት የማስፋፊያ ስራ ለመስራት ከቴሌ ጋር የተፈራረመ ሲሆን በጉዳዩ ዙሪያ ላነሳነው ጥያቄ “እኛ ስራ አልጀመርንም፣ የሰራነውም ስራ ስለሌለ ስለጉዳዩ አስተያየት መስጠት አንችልም” ሲሉ ምላሽ ሰጥተውናል፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም በቅርቡ በሰጠው መግለጫ፤  የኔትዎርክ ችግሩን በስድስት ወር ጊዜ ውስጥ እንደሚፈታ ያስታወቀ ቢሆንም ብዙዎች ግን እምነት ያደረባቸው አይመስልም፡፡
የሞባይል አገልግሎት በ1991 ዓ.ም ሲጀመር የተጠቃሚው ቁጥር 36 ሺህ የነበረ ሲሆን አሁን ኢትዮ ቴሌኮም የደንበኞቹን ቁጥር ወደ 27.1 ሚሊዮን ማድረሱን በቅርቡ በሰጠው መግለጫ አስታውቋል፡፡ ከነዚህ ውስጥ 26.2 ሚሊዮኑ የሞባይል ስልክ ተጠቃሚዎች ናቸው – የድርጅቱ መረጃ እንደሚጠቁመው፡፡ የኢትዮ ቴሌኮም ማስፋፊያ ፕሮጀክት አላማም የደንበኞቹን ቁጥር  ወደ 39 ሚሊዮን ለማድረስ ሲሆን አሁን ያለውን 64 በመቶ የመገናኛ መሰረተ-ልማት በትራንስፎርሜሽን ዓመቱ መጨረሻ ላይ ወደ 85 በመቶ ለማሳደግ እቅድ ይዟል፡፡
ኢትዮ ቴሌኮም በዘንድሮ በጀት ዓመት የግማሽ ዓመት ገቢው ከ7 ቢሊዮን ብር በላይ እንደሆነ የገለፀ ሲሆን ከአጠቃላይ ገቢው ውስጥ 67 በመቶው የተገኘው ከሞባይል አገልግሎት መሆኑን ይፋ አድርጓል።  ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ባለፈው ሰሞን በሰጡት መግለጫ፣ በየዓመቱ ስድስት ቢሊዮን ብር ከቴሌኮም እየተሰበሰበ ለሌሎች መሰረተ ልማቶች እንደሚውል መናገራቸውም  የሚታወስ ነው።

ምንጭ፦ አዲስ አድማስ

 

 

 

Articles

የቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ የኢትዮጵያ የአትሌቲክስ ተሳትፎ ድህረ ምልከታ

Published

on

Medal Winners

በቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ በወረቀት ደረጃ ከውድድሩ መጀመር በፊት ቡድኑ ባመዛኙ በጥሩ ብቃት ላይ የሚገኙ ወጣት አትሌቶችን ስላካተተ ቢያንስ የለመድናቸውን ሁለት ወይም ሶስት የወርቅ ሜዳልያ ድሎች እንደማያሳጣን ተስፋ አድርጌ ነበር፡፡ ሆኖም የሜዳ ላይ ውጤቱ እንደተጠበቀው ሳይሆን ቀርቷል፡፡ ኢትዮጵያ በውጤታማነቷ በምትታወቅበት የአትሌቲክስ ፉክክር በአንድ የወርቅ፣ አንድ የብር፣ እና ሁለት የነሐስ በድምሩ በአራት ሜዳልያዎች ከዓለም 14ኛ ከአፍሪካ 3ኛ ደረጃን ይዛ ጨርሳለች፡፡ ይህም ሁሌም ለአፍሪካ የበላይነት ከምንፎካከራት ኬንያ ጋር ያለን ልዩነት ይበልጥ እንዲሰፋ አድጎታል፡፡ ከቅርብ ግዜ ወዲህ ሌላኛዋ የምስራቅ አፍሪካ ተቀናቃኛችን እየሆነች ከመጣችው ኡጋንዳም አንሰን እንድንገኝ አድርጎናል፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ በአትሌቲክሱ ከ1992ቱ የባርሴሎና ኦሊምፒክ ወዲህ ኢትዮጵያ ዝቅተኛ የሜዳልያ ስኬት ያስመዘገበችበትም ሆኖ አልፏል፡፡

አሉታዊ ጎኖች
ቶኪዮ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ውጤታማነት ፈር ቀዳጅ የሆነው ታላቁ አትሌት ሻምበል አበበ ቢቂላ በ1964 ዓ.ም. በተከታታይ ሁለተኛ የኦሊምፒክ ማራቶን ድሉን የተቀዳጀባት ከተማ ናት፡፡ እናም በቶኪዮ ከተማ በተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር የኢትዮጵያ ልዑካን ቡድን የሱን ክብር የሚያጎሉባቸውን ነገሮች ያደርጋሉ ብዬ ጠብቄ ነበር፡፡ የሆኑት ነገሮች ግን በተለይ በቡድኑ አስተዳዳሪዎች በኩል ፍፁም ኃላፊነት የጎደለውና ከጠበቅኩት በተቃራኒው ነበር፡፡ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን እና የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ኮሚቴ ከአትሌቶች ምርጫ አንስቶ በቡድኑ የዝግጅት ወቅት በተካረረ ውዝግብ ውስጥ ነበር የከረሙት፡፡ የኦሊምፒክ ቡድኑን የማዘጋጀት እና የመምራት የጋራ ኃላፊነት የነበረባቸው ሁለቱ አካላት ይባስ ብለው ውዝግቡን ቶኪዮ ድረስ ይዘውት ሄደዋል፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን ሁለቱን አካላት በማቀራረብ በትልቁ ውድድር ላይ ያለንን ተሳትፎ እንከን አልባ ማድግ የሚጠበቅባቸውም ተመልካች ከመሆን የዘለለ ሚና አልነበራቸውም። የውዝግቡ አሉታዊ ትሩፋት በአትሌቶች ስነልቦና እና በአጠቃላይ የቡድኑ ውጤት ላይ የበኩሉን ተፅዕኖ ሳያሳርፍ እንዳላለፈ አያጠራጥርም፡፡

እንደ አለመታደል ሆኖ በቶኪዮ ኦሎምፒክ የኢትዮጵያን ልዑካን የመምራት ትልቁ ኃላፊነት የተሰጣቸው ሰዎች ኃላፊነት የጎደላቸው ነበሩ። የስፖርቱ አስተዳደሪዎች ትላልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በአትሌቶች ምርጫ ዙሪያ የነበረውን ውዝግብ እንዲያቆሙልን እመኝ ነበር። ጭራሽ እራሳቸው ችግር ፈጣሪ ሆነው መገኘታቸው አስደንጋጭ እና አሳሳቢ ጉዳይ ነው፡፡ በመሮጫ መም ወይም በጎዳና ላይ በሚደረጉ ውድድሮች መሸነፍን በስፖርቱ ውስጥ ማሸነፍ እና መሸነፍ ያሉ የነበሩ እና ወደፊትም የሚኖሩ ነገሮች ስለሆኑ በፀጋ መቀበል ይቻላል፡፡ ተወዳዳሪዎቹ ውጤታማ እንዲሆኑ የስነልቦና ጥንካሬን ሊፈጥሩላቸው የሚገቡ ኃላፊዎች የእርስ በርስ ሽኩቻ ተቃራኒውን አሉታዊ ተፅዕኖ ሲያሳርፍ ማየት ግን ፍፁም ተቀባይነት የለውም፡፡ ለነገሩ ከስፖርቱ እድገት ይልቅ የፖለቲካ ግዴታቸው የሚያስጨንቃቸው የስፖርት አመራሮች በበዙባት ሀገር ስፖርቱ እንዲህ የማንም መጫወቻ ሲሆን ማየት አዲስ ነገር አይደለም፡፡  

የስፖርት አመራሮች ከፖለቲካ ተፅዕኖ ነፃ ሆነው ትኩረታቸውን ስፖርቱን በማስፋፋቱ እና ማሳደጉ ላይ አድርገው የሚሰሩ ስለስፖርቱም በቂ እውቀት እና ፍቅሩ ያላቸው ቢሆኑ መልካም ነው፡፡ ለቦታው በሚመጥን እና ኃላፊነቱን በአግባቡ መወጣት በሚችል የስፖርት አመራር የሚመራ የስፖርት ተቋምን መገንባት በተመሳሳይ ሰዓት የሀገር ግንባታን የሚደግፉ ሶስት ነገሮችን ስኬታማ ያደርጋል፡፡ በስፖርት ጤናውን የሚጠብቅ ማሕበረሰብ በመፍጠር በጤናው ሴክተር ላይ የሚኖረውን ጫና ይቀንሳል፣ በሀገር ገፅታ ግንባታ እና በኢኮኖሚው ዕድገት ላይም የበኩሉን ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያደርጋል፡፡ በቶኪዮ ላይ የተመለከትናቸው የሀገርን ክብር ዝቅ ያደረጉ ግዴለሽነቶች ተገቢው ትኩረት ተሰጥቷቸው ሊታዩና አጥፊዎቹ ሊጠየቁበት ይገባል፡፡ በመጪዎቹ ዓመታት በሚጠብቁን ዓለም አቀፍ ውድድሮች ላይም የቶኪዮ ኦሊምፒኩን አይነት ሀፍረት እንዳይገጥመን ከወዲሁ ለችግሮቹ መፍትሔ መፈለግ አለበት፡፡

ባለፉት ዓመታት ኦሊምፒክ በመጣ ቁጥር በልዑካን ቡድኑ ውስጥ እየተካተቱ በሕዝብ ገንዘብ የሚዝናኑት የኦሊምፒክ ቱሪስቶች ጉዳይ ዘንድሮም ያልተቀረፈ ችግር ሆኖ ተስተውሏል፡፡ ከሌላው ግዜ በተለየ መልኩ ተጠባባቂ አትሌቶችን ይዞ መጓዝ ይጠይቅ በነበረው ውድድር ላይ አትሌቶቹን ትቶ ምንም የማይሰሩ ሰዎችን ይዞ መሄድ ትልቅ ቀልድ ነው፡፡  

ከሜዳ ውጭ የነበረው ውዝግብ ዋነኛ የትኩረት ማዕከል የነበረ መሆኑ በሜዳ ላይ የነበሩብንን ድክመቶች ሊያስረሳንም አይገባም፡፡ ስድስት የጎዳና ላይ ተወዳደሪዎቻችን እና አንድ የመም ተወዳዳሪ ውድድራቸውን ማቋረጣቸው በቶኪዮ ከታዩት ደካማ ጎኖቻችን መካከል የሚጠቀስ ነው፡፡ ችግሩ በዚህ ምክንያት ነው የተከሰተው ብሎ ለይቶ ለመናገር ባይቻልም ብዙ ግዜ ሲፈትነን ለሚስተዋለው የሞቃታማ ቦታ ውድድር የምናደርጋቸው ዝግጅቶችን መለስ ብሎ መመልከትን የሚጠይቅ ይመስለኛል፡፡ የተጎዳች አትሌትን ወደውድድር እንድትገባ ማድረግ እና በሁለት ደቂቃ ውስጥ ለማቋረጥ መገደዷም የአትሌቶች የጤና ክትትል ላይ ክፍተት እንዳለ የጠቆመን ክስተት ነው፡፡

የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ቡድን ወደውድድር ስፍራው ካቀናበት ግዜ ጀምሮ በቶኪዮ ምንም አይነት ቡድኑን የተመለከቱ ይፋዊ ጋዜጣዊ መግለጫዎች ወይም ፕሬስ ሪሊዞች አልነበሩም፡፡ ይህም እንደተለመደው የሕብረተሰቡን እና የመገናኛ ብዙሀንን ስለቡድኑ ቀጥተኛ መረጃ የማግኘት መብት የገደበ ነበር፡፡ ጋዜጠኞችም ሚዛናዊ ሆኖ ከመዘገብ ይልቅ ጎራ ለይተው ቃላት መወራወራቸው የህዝብን ትክክለኛ መረጃ የማግኘት መብት የነፈገ ነው፡፡ 

አዎንታዊ ጎኖች
ሰለሞን ባረጋ በወንዶች 10,000 ሜትር ወርቅ፣ ለሜቻ ግርማ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ብር፣ ጉዳፍ ፀጋዬ በሴቶች 5000 ሜትር ነሐስ፣ እና ለተሰንበት ግደይ በሴቶች 10,000 ሜትር ነሐስ ማስመዝገብ መቻላቸው የሚደነቅ ስኬት ነው፡፡

የመጪው ትውልድ አካል የሆኑት ተስፈኞቹ መቅደስ አበበ፣ ፍሬወይኒ ሀይሉ፣ በሪሁ አረጋዊ እና ጌትነት ዋለን ጨምሮ አምስት አትሌቶች ለሜዳሊያ የቀረበ የአራተኛነት ደረጃን ይዘው ማጠናቀቅ መቻላቸውም መልካም ነው፡፡ በተለይ ወጣቶቹ ያስመዘገቡት ውጤት በመጪዎቹ ዓመታት ተገቢውን ድጋፍ ካገኙ የምንጓጓለትን ድል ሊያስገኙልን እንደሚችሉ ያመላከተን ነው፡፡

የሀብታም አለሙ በኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ተሳትፎ ታሪክ በሴቶች 800 ሜትር ለመጀመሪያ ግዜ ለፍፃሜ ተወዳዳሪነት መብቃት ምንም እንኳ በፍፃሜው የሜዳልያ ድል ባይቀናትም በአዎንታዊ ጎን ሊጠቀስ የሚችል ስኬት ነው፡፡

ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ደረጃን ይዘው ላጠናቀቁ አትሌቶች በሚሰጥ ነጥብ ድምር መሰረት በወጣው የነጥብ (ፕሌስመንት) ደረጃ ሰንጠረዥ ላይ በ64 ነጥብ ዘጠነኛ ሆነን ማጠናቀቃችንም እሰየው የሚያስብል ነው፡፡

በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከአራተኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ አጠናቀው ነጥብ ያስገኙ እና የዲፕሎማ ተሸላሚ የሆኑት አትሌቶች፡-
4ኛ – ፍሬወይኒ ሀይሉ – በሴቶች 1500 ሜትር
4ኛ – መቅደስ አበበ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል
4ኛ – ሮዛ ደረጀ – በሴቶች ማራቶን
4ኛ – በሪሁ አረጋዊ – በወንዶች 10,000 ሜትር
4ኛ – ጌትነት ዋለ – በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል
5ኛ – እጅጋየሁ ታዬ – በሴቶች 5000 ሜትር
6ኛ – ሀብታም አለሙ – በሴቶች 800 ሜትር
6ኛ – ሰንበሬ ተፈሪ – በሴቶች 5000 ሜትር
8ኛ – ዮሚፍ ቀጄልቻ – በወንዶች 10,000 ሜትር
8ኛ – ዘርፌ ወንድማገኝ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል

  • የአትሌቲክስ የነጥብ ደረጃ ሰንጠረዥ ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ የሚያጠናቅቁ አትሌቶች በሚያስመዘግቡት ነጥብ ድምር መሰረት የሚወጣ ሲሆን የነጥብ አሰጣጡም ለአንደኛ ደረጃ 8 ነጥብ፣ ለሁለተኛ ደረጃ 7 ነጥብ፣ ለሶስተኛ ደረጃ 6 ነጥብ፣ ለአራተኛ ደረጃ 5 ነጥብ፣ ለአምስተኛ ደረጃ 4 ነጥብ፣ ለስድስተኛ ደረጃ 3 ነጥብ፣ ለሰባተኛ ደረጃ 2 ነጥብ፣ እና ለስምንተኛ ደረጃ 1 ነጥብ ነው።

ከፊታችን ምን  እየጠበቀን ነው? ምንስ እናድርግ?
ባለፈው ዓመት በዓለም አቀፉ ወረርሺኝ ምክንያት ትልልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች ለሌላ ግዜ እንዲተላለፉ መደረጉ ይታወቃል፡፡ ሌላ አስገዳጅ ሁኔታ ካልተፈጠረ በስተቀር ቀጣዮቹ አራት ዓመታት በተከታታይ በየዓመቱ ዓለም አቀፍ የአትሌቲክስ ውድድሮች የሚካሄዱባቸው ይሆናሉ፡፡ በ2022 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2023 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2024 የኦሊምፒክ ጨዋታዎች፣ እና በ2025 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች ይኖራሉ፡፡ በቀጣዩ ዓመት በኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር ከሐምሌ 8 – 17/2014 በዩናይትድ ስቴትስ ኦሪጎን የሚካሄደው የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና አዘጋጆች ሙሉ የውድድሩን ፕሮግራም፣ የማራቶን እና የእርምጃ ውድድሮች የሚካሄዱባቸውን ቦታዎች በትላንትናው ዕለት ይፋ አድርገዋል፡፡ የዓለም ሻምፒዮናውን ውድድር በኃላፊነት የሚመራው የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽንም ከወዲሁ ለዛ ውድድር ተሳትፎ የሚጠበቅበትን አቅዶ መንቀሳቀስ ይኖበርታል፡፡

ከምርጫ ጋር በተያያዘ የሚነሱ ጭቅጭቆችን ለማስቀረት ከወዲሁ ሁሉም አትሌቶች አውቀውት በውስጡ የሚያልፉበትን ገዢ የሆነ የመምረጫ መስፈርት ማዘጋጀት ቀዳሚው ተግባር መሆን አለበት፡፡ የመምረጫ መስፈርት ሁልግዜም በግላዊ ምልከታ እና ፍላጎቶች ላይ በሚመሰረት ምክንያት አነጋጋሪ መሆኑ የማይቀር ነው፡፡ ቢሆንም ባለድርሻ አካላቱን በሙሉ ባሳተፈ መልኩ ውይይት ተደርጎበት ቢወጣ ሁሉንም ገዢ እና ከጭቅጭቅ የፀዳ ሊሆን ይችላል፡፡ እዚህ ላይ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከተከሰቱት ሁኔታዎች አንፃር የሌሎች ሀገሮችንም ተሞክሮዎች በመዳሰስ ነገሩን ሰፋ አድርጎ መመልከት ቢቻል ጥሩ ነው፡፡ ትልልቅ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በተደጋጋሚ እንደታዘብነው አንዳንድ አትሌቶች በቡድኑ ውስጥ ለመካተት የሚያደርጉትን ተገቢ ያልሆነ ሙከራም ማቆም አለባቸው፡፡ ከፋም ለማም ስፖርቱን እንዲመራ ኃላፊነት የተሰጠው ተቋም የሚያወጣቸውን መስፈርቶች ማክበርና በዛ ውስጥ ተመራጭ ለመሆን መሞከር ግድ እንደሚላቸውም መዘንጋት የለባቸውም፡፡ ማኔጀሮች እና አሰልጣኞች በተለይ በማራቶን የራሳቸውን አትሌት ለማስመረጥ የሚያደርጓቸው አላስፈላጊ ግፊቶችም ሊያቆሙ ይገባል፡፡

ለውድድሮች የምናደርጋቸውን ዝግጅቶች ጠንካራ እና ደካማ ጎኖች ከውድድሮች በኋላ መገምገም እና መታረም ያለባቸው ነገሮች ካሉ ማረም፡፡ ከፍተኛ ሙቀት በነበረባቸው በለንደን 2012 ኦሊምፒክ ሶስቱም የወንዶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በሞስኮ 2013 የዓለም ሻምፒዮና ሁለቱ የሴቶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ላይ አምስት የማራቶን (ሶስቱም ወንዶች እና ሁለት ሴቶች) ተወዳዳሪዎቻችን እንዲሁም የሴቶች እርምጃ ተወዳዳሪያችን ለማቋረጥ መገደዳቸውን አስተውለናል፡፡ ስለዚህ በጎዳና ላይ ውድድሮች ከባድ ሙቀት ለሚኖርባቸው ቦታዎች እንዴት መዘጋጀት አለብን የሚለው ጉዳይም በደንብ ሊታይ የሚገባው ይመስለኛል፡፡ አንዳንድ የመም (ትራክ) ተወዳዳሪ አትሌቶቻችን የውድድር ዓመቱ ሲጀምር ድንቅ ብቃታቸውን ያሳዩን እና ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ አቋማቸው እየወረደ ይመጣል፡፡ አሰልጣኞቻቸው ለእነዚህ አይነቶቹ አትሌቶች ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ ብቃታቸውን እያሳደጉ እንዲሄዱ የሚረዳቸውን የልምምድ ፕሮግራም ቢያዘጋጁላቸው መልካም ነው፡፡ በመካከለኛ ርቀት ውድድሮች ላይ በተለይ በወንዶች አሁንም በከፍተኛ ደረጃ የሚፎካከሩ አትሌቶችን ለማፍራት ጠንክረን መስራት ይጠበቅብናል፡፡

Continue Reading

Articles

የኢትዮጵያውያን አትሌቶች የቶኪዮ ኦሊምፒክ የአትሌቲክስ ማጣሪያ ውድድሮች የመጀመሪያ ሁለት ቀናት

Published

on

በሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በቶኪዮ ኦሊምፒክ የመጀመሪያዎቹ ሁለት ቀናት የኢትዮጵያ አትሌቶች የተሳተፉባቸው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል፣ 800 ሜትር በሁለቱም ፆታዎች፣ እንዲሁም የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያዎች ሌላኛዎቹ የኢትዮጵያውያን የትኩረት ማዕከል የነበሩ ውድድሮች ናቸው፡፡ ቀጣዩ ዘገባ የኢትዮጵያውያኑን የማጣሪያ ውድድሮች ተሳትፎ እና ውጤቶች አንዲሁም ተጨማሪ መረጃዎችን ይዟል፡፡

የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል

በአትሌቲክስ ውድድሩ የመክፈቻ ቀን (ዓርብ ሐምሌ 23/2013) ጠዋት ላይ በተካሄደው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ማጣሪያ ከተሳተፉት ሶስት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች መካከል ከምድብ አንድ ለሜቻ ግርማ (8፡09.83) በአንደኛነት፣ ከምድብ ሁለት ጌትነት ዋለ (8፡12.55) በሁለተኛነት ለፍፃሜው ሲያልፉ በምድብ ሶስት የተወዳደረው ታደሰ ታከለ (8፡24.69) ስምንተኛ ወጥቶ ለፍፃሜው ሳያልፍ ቀርቷል፡፡ ለሜቻ ጃፓናዊው ሚዩራ ዩጂን እና ኬንያዊው ቤንጃሚን ኪይገንን በማስከተል ከምድቡ ያሸነፈበት 8:09.83 በኦሊምፒክ የማጣሪያ ውድድሮች ላይ የተመዘገበ የምንግዜውም ፈጣን ሰዓት ሆኗል፡፡ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የፍፃሜ የሜዳልያ ፉክክር በዋናነት በኬንያውኑ ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት፣ በኢትዮጵያውያኑ ለሜቻ ግርማ እና ጌትነት ዋለ እንዲሁም በሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ መካከል እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡

ኢትዮጵያ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በ1980ው የሞስኮ ኦሊምፒክ በሻምበል እሸቱ ቱራ አማካይነት ካስመዘገበችው የነሐስ ሜልያ ድል ወዲህ በርቀቱ በወንዶች ምንም አይነት የኦሊምፒክ ሜዳልያ ድል የላትም፡፡ ሆኖም ከቅርብ ግዜ ወዲህ እየታዩ የመጡ መሻሻሎች እና በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ የተመዘገበው የብር ሜዳልያ ድል በቶኪዮም ሌላ ሜዳልያን ተስፋ እንድናደርግ ያነሳሳን ሆኗል፡፡ ዘግይቶ የተሰላፊ አትሌቶች ለውጥ ከተደረገባቸው ርቀቶች አንዱ በሆነው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በተጠባባቂነት የተመዘገበውና በዋናነት በ5000 ሜትር እንደሚወዳደር ይጠበቅ የነበረው ጌትነት ዋለ ወደመጀመሪያ ተሰላፊነት የመጣ ሲሆን ኃይለማሪም አማረ በመጨረሻ ሰዓት በለሜቻ ግርማ መተካቱም አነጋጋሪ የሆነ ሌላኛው ለውጥ ነው፡፡ ጌትነት በ3000 ሜትር መሰናክልም ጠንካራ ተፎካካሪ አትሌት ሲሆን በዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ አራተኛ ሆኖ ማጠናቀቅ ችሏል፡፡ በፍፃሜው ውድድር በ2019 የርቀቱ የዳይመንድ ሊግ ሻምፒዮን ጌትነት ዋለ እና በወቅቱ የዓለም ሻምፒዮና የብር ሜዳሊስት ለሜቻ ግርማ የሚወከለው የኢትዮጵያ ቡድን በቶኪዮ የኬንያውያኑን የበላይነት ለመግታትና አዲስ የስኬት ታሪክ ለማፃፍ እንደሚበቃ ተስፋ ተጥሎበታል፡፡                     

በ1984 በሎስ አንጀለስ ከተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር አንስቶ በተከታታይ በዘጠኝ የኦሊምፒክ ውድድሮች ወይም ላለፉት 36 ዓመታት የኦሊምፒክ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የወርቅ ሜዳልያ ድል በኬንያውያን ቁጥጥር ስር ይገኛል፡፡ በዓለም ሻምፒዮናም ተመሳሳይ የበላይነት ያላቸው ኬንያውያን ከ17 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች በ14ቱ የወርቅ ሜዳልያው አሸናፊዎች ናቸው፡፡ ሆኖም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ ከኢትዮጵያውያን እና ከሞሮኮ አትሌቶች የገጠማቸው ተግዳሮት ለመሸነፍ እጅግ አቅርቧቸው የነበረ መሆኑ አይዘነጋም፡፡ በአንድ ማይክሮ ሰከንድ ልዩነት አሸናፊነታቸውን ባረጋገጡበት በዶሀው ውድድር የተፈታተኗቸው ኢትዮጵያዊው ለሜቻ ግርማ እና ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮው ፍፃሜ ለሌላ ብርቱ ፉክክር እየጠበቋቸው ይገኛሉ፡፡ ባለፉት ሁለት የዓለም ሻምፒዮናዎች በቅደም ተከተል የብር እና የነሐስ ሜዳልያን ያገኘው ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮ ከሚወዳደሩት በሙሉ የላቀና 7፡58.15 የሆነ የራሱ ምርጥ ሰዓት ያለው ነው፡፡

ኬንያ በቶኪዮ ያለፈው ውድድር ሻምፒዮንነቱን ክብር የሚያስጠብቅላትን አትሌት ይዛ መቅረብ ሳትችል ቀርታለች፡፡ ከአምስት ዓመት በፊት በሪዮ የኦሊምፒክ እንዲሁም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀ የዓለም ሻምፒዮን የሆነው ኮንሰስለስ ኪፕሩቶ ባለፈው ወር በኬንያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ውድድሩን ባለማጠናቀቁ የኦሊምፒክ ሻምፒዮንነት ክብሩን ለማስጠበቅ በቶኪዮ አልተገኘም፡፡ ስለዚህ አሁን የረጅም ግዜ የበላይነታቸውን የማስጠበቅ ኃላፊነቱ በ2019ኙ የዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ በቅደም ተከተል ስድስተኛ እና ሰባተኛ ሆነው ባጠናቀቁት ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት ላይ ወድቋል፡፡  

የሴቶች 800 ሜትር

ከአትሌቲክሱ የጀመሪያ ቀን የጠዋት መርሀግብሮች አንዱ በነበረው የሴቶች 800 ሜትር ማጣሪያ በምድብ ሶስት በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ2 ደቂቃ ከ01.20 ሰከንድ ሁለተኛ የወጣችው ሀብታም አለሙ ለግማሽ ፍፃሜው ያለፈች ሲሆን በሁለተኛው ቀን ምሽት ላይ በተካሄደው የግማሽ ፍፃሜ ውድድር ላይም በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ1:58.40 ሁለተኛ በመሆን በኦሊምፒክ የውድድር ታሪክ ለመጀመሪያ ግዜ በርቀቱ ለፍፃሜ ውድድር የበቃች ኢትዮጵያዊት ሆናለች፡፡ ሀብታም ከውድድሩ በኋላ በቶኪዮ ለሚገኘው ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው በሰጠችው አጭር ቃል ‹‹ውድድሩ ትንሽ ፈታኝ ነበር ነገር ግን ለሀገሬ ስል ያለኝን አቅም ሁሉ ተጠቅሜያለሁ፡፡ ክብሩ ይስፋ ለመድኃኒዓለም በመጨረሻም አሪፍ ውጤት ላይ ደርሻለሁ፡፡ ለኦሊምፒክ የፍፃሜ ውድድር ሳልፍ የመጀመሪያዬ ነው፡፡ ከዚህ በፊትም ከኢትዮጵያ ለፍፃሜ የደረሰ ያለ አይመስለኝም እና አሁንም መጨረሻዬን ያሳምርልኝ ነው የምለው›› ብላለች፡፡  

በሴቶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ በምድብ አራት በ2.01.98 አራተኛ ሆና ያጠናቀቀችው ነፃነት ደስታ ወደ ግማሽ ፍፃሜው መቀላቀል ሳትችል ስትቀር በጀማሪዎች ስም ዝርዝር ላይ ስሟ ተካቶ በምድብ አንድ እንደምትሮጥ ስትጠበቅ የነበረችው ወርቅውሀ ጌታቸው ግልፅ ባልተደረገ ምክንያት ውድድሩን ሳትጀምር ቀርታለች፡፡

የወንዶ 800 ሜትር

የወንዶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ ላይ የተሳተፈው ኢትዮጵያዊው መለሰ ንብረት ከምድብ ሶስት በ1:47.80 ሰባተኛ ሆኖ በማጠናቀቅ ለግማሽ ፍፃሜው ማለፍ ሳይችል ቀርቷል፡፡ በመሐመድ አማን ስኬቶች በመነቃቃት ላይ የነበረው የወንዶች 800 ሜትር ከቅርብ ግዜ ወዲህ ኢትዮጵያ ሶስት ሰዓት የሚያሟሉ ተወካይ አትሌቶችን ለማግኘት እየተቸገረችበት የምትገኝ ርቀት እንደሆነ እየታየ ነው፡፡ የኦሊምፒክ ሚኒማ ማሟላት የቻለ አንድ አትሌት ብቻ ይዘን የቀረብንበት የቶኪዮ ኦሊምፒክም ይህ ችግር እንዳልተቀረፈ የታየበት ሌላኛው አጋጣሚ ሆኗል፡፡  

የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ

በአትሌቲክሱ የመጀመሪያ ቀን ሐምሌ 23/2013 ምሽት ላይ በተደረት የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ ላይ የተሳተፉት ሶስቱም ኢትዮጵያውያን አትሌቶች ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ ለሚደረገው የፍፃሜ ውድድር አልፈዋል፡፡ ከምድብ አንድ ሰንበሬ ተፈሪ (14፡48.31) እና እጅጋየሁ ታዬ (14፡48.52) የኔዘርላንዷ ሲፋን ሀሳን (14፡47.89) እና ኬንያዊቷ አግነስ (14፡48.01) ቲሮፕን ተከትለው በቅደም ተከተል ሶተኛ እና አራተኛ ሆነው ሲያልፉ ከምድብ ሁለት ጉዳፍ ፀጋዬ (14፡55.74) ኬንያዊቷ ሔለን ኦቢሪ (14፡55.77) አስከትላ በአንደኛነት አልፋለች፡፡


ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ በሚደረገው የሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በሄንግሎ በተከናወነው የኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ባስመዘገበችው የራሷ ምርጥ 14:13.32 የርቀቱ የወቅቱ ፈጣን አትሌት ሆና ወደ ቶኪዮ ያቀናችው ጉዳፍ ለወርቅ ሜዳልያ ድል ከሚጠበቁት መካከል ናት፡፡ በሄንግሎው ውድድር ላይ ጉዳፍን በመከተል በቅደም ተከተል 14:14.09 እና 14፡15.24 በሆነ ሰዓት የጨረሱት እጅጋየሁ እና ሰንበሬም በዓለም የምንግዜም ምርጥ ዝርዝር ውስጥ የስድስተኛ እና ሰባተኛ ደረጃን ለመያዝ የበቁ ጠንካራ አትሌቶች ናቸው፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ የሴቶች 5000 ሜትር ተወዳዳሪዎች ዝርዝር ሶስቱን ኢትዮጵያውያን ጨምሮ ከዓለም የምንግዜም ምርጥ አስር የርቀቱ ሯጮች አምስቱን ያካተተ ነው፡፡ ኬንያውያኑ ሄለን ኦቢሪ እና አግነስ ቲሮፕ ከምንግዜም ምርጥ አስሮቹ ውስጥ የሚካተቱ ሲሆኑ በ12ኛ ደረጃ ላይ የምትገኘው ኔዘርላንዳዊቷ ሲፋን ሀሳንም የቶኪዮውን የፍፃሜ ፉክክር በጉጉት እንዲጠበቅ የምታደርግ ብርቱ አትሌት ናት፡፡

Continue Reading

Articles

ሰለሞን ባረጋ ለአስራ ሶስት ዓመት የራቀንን የወንዶች 10,000 ሜትር ድል በቶኪዮ ወደ ኢትዮጵያ መልሶታል

Published

on

218076583_1010892909482678_1235421043554241523_n

በቶኪዮ ኦሊምፒክ በጉጉት ሲጠበቅ የነበረው የአትሌቲክስ ውድድር በተጀመረ በሁለተኛው ቀን በወንዶች አስር ሺህ ሜትር ኢትዮጵያውያንን እጅግ ያስደስተው ድል በወጣቱ ሰለሞን ባረጋ አማካይነት ተመዝግቧል፡፡   
በ1980 ሞስኮ ላይ ምሩፅ ይፍጠር በርቀቱ ለመጀመሪያ ግዜ የኦሊምፒክ የወርቅ ሜዳልያ ካስገኘ በኋላ ከተደረጉት አስር የኦሊምፒክ የወንዶች 10 ሺህ ሜትር ውድድሮች ኢትዮጵያ አምስቱን በበላይነት ለመጨረስ ችላለች፡፡ የርቀቱ ንጉሶች ሀይሌ ገብረስላሴ እና ቀነኒሳ በቀለ ከ1992 እስከ 2008 ዓ.ም. በአራት ተከታታይ የኦሊምፒክ ውድድሮች ላይ በማሸነፍ የርቀቱ የወርቅ ድል ለኢትዮጵያ ብቻ የተሰጠ እንዲመስለን አድርገውንም ነበር፡፡ ከ2008ቱ የቤይጂንግ ኦሊምፒክ የቀነኒሳ በቀለ ድል በኋላ በተከሰተው የሞ ፋራህ የበላይነት ምክንያት ተመሳሳዩን ድል በቶኪዮ ለማየት 13 ዓመታትን መጠበቅ ግድ ብሎናል፡፡ ላለፉት አስራ ሶስት ዓመታት በጉጉት ስንጠብቀው የቆየነውን የ10 ሺህ ሜትር የኦሊምፒክ ድል በመጨረሻም ሰለሞን ባረጋ በቶኪዮ አጎናፅፎናል፡፡ የሰለሞን የቶኪዮ የወርቅ ሜዳልያ ድል ኢትዮጵያ ካለፉት አስራ አንድ ኦሊምፒኮች በርቀቱ ለስድስተኛ ግዜ የበላይ ሆና እንድትጨርስ ያስቻለም ነው፡፡ ድሉ በቶኪዮ የአትሌቲኪስ ውድድሮች የመጀመሪያው የወርቅ ሜዳልያ ድል ሆኖም ተመዝግቧል፡፡ ሰለሞን ባረጋ በ2018 የበርሚንግሀም የዓለም የቤት ውስጥ ውድድር በ3000 ሜትር እና በ2019 የዶሀ ዓለም ሻምፒዮና ላይ በ5000 ሜትር የብር ሜዳልያ ካገኘ በኋላ በመጀመሪያ የኦሊምፒክ ተሳትፎው ከፍተኛ ክብር የሚሰጠውን የ10,000 ሜትር የወርቅ ሜዳልያ ድል ለማሳካት በቅቷል፡፡

‹‹የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት››
ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድል በኋላ

ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድሉ በኋላ በስፍራው ከሚገኘው የስራ ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው ጋር ባደረገው አጭር ቃለ ምልልስ የሚከተለውን ብሏል ‹‹ረጅም ርቀት የእኛ ስፖርት ነው ተብሎ ይታመናል፡፡ ሆኖም በኦሊምፒክ ውድድር ላይ ወርቅ ሜዳልያ ከወሰድን ብዙ ግዜ አልፎናል፡፡ ይህን ነገር ለመጨረሻ ግዜ ያሳካውም ቀነኒሳ ነበረ፡፡ ዛሬ በቶኪዮ ድሉን በማሳካቴ በጣም ደስተኛ ነኝ፡፡ በተለይ ለእኛ ከቶኪዮ ጋር አበበ ቢቂላን የምናስታውስበት ድል ስለሆነ ያንን በማሳካቴም በጣም ተደስቻለሁ፡፡ ዘንድሮ ከኡጋንዳ የዓለም ሪኮርድ የሰበረው ቼፕቴጌይ እና የዓመቱን ፈጣን ሰዓት የሮጠው ኪፕሊሞ ነበሩ፡፡ እናም ውድድሩ በጣም ይፈጥናል ብዬ ነበር የጠበቅኩት ግን አልተሮጠም፡፡ ውድድሩን የጨረስነውም 27 ቤት ነው፡፡ የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት፡፡ ኡጋንዳውያኑ አትሌቶች ዛሬ ብዙም አልታገሉም፡፡ አብዛኛውን ሰዓት ከኋላ ነው የቆዩት እና እንደዚህ ይሆናል ብዬ አልጠበቅኩም ነበር፡፡ እነርሱን ካሜራ ላይም እያየኋቸው ስለነበር ስለነሱ ብዙም አልተጨነቅኩም እንደውም ከእነሱ ይልቅ የእኛን ልጆች ነበረ ይወጣሉ ብዬ የጠበቅኩት፡፡ በውድድሩ መሀል ተጠባቂ የሆኑት ኡጋንዳውያን ወደኋላ ቀርተው ሶስተኛው የቡድን አጋራቸው ወደፊት ወጥቶ በሰፊ ልዩነት ሲመራ እኛ እነሱን ስንጠብቅ እሱ አዘናግቶ እንዳያሸንፍ ልዩነቱን ለማጥበብ ሞክሬያለሁ፡፡ ምናልባት እነሱ እኛን ሲጠብቁ አንተ ሂድ ያሉት ነበር የመሰለኝ፡፡ ከዚህ በፊት በእንደዚህ አይነቱ ነገር ዳይመንድ ሊግ ላይ ስለተሸወድኩኝ ያንን እንዳይደግሙ ብዬ ነበረ ልዩነቱን ለማጥበብ የሞከርኩት፡፡ የአሰልጣኜንም ምክር እየሰማሁ ስለነበረ የምሮጠው እና ወደኋላ ተመለስ እያለኝ ስለነበር ወደኋላ ተመልሻለሁ፡፡ የእነርሱ እስትራቴጂ እሱን ወደፊት እንዲወጣ አድርገው እኛን ለማድከም ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ስንነጋገር ወደፊት ጠጋ በል እያልኩት ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ልምምድም አብረን ነበረ የምንሰራው፡፡ እኔ እንደውም ከአንድ እስከ ሶስት እንወጣለን ብዬ ነበር የጠበቅኩት አጋጣሚ ሆኖ አልተሳካም ነገር ግን ወርቁን ወደኢትዮጵያ በመመለሳችን በጣም ደስተኛ ነን፡፡›› ብሏል፡፡

Continue Reading

Trending