Connect with us

Articles

‹‹አዲስ አበባ ወደፊት የምታድገው ወደላይ በመሆኑ የኦሮሚያ ልዩ ዞንም ወደጎን ማደግ የለበትም››

Published

on

bec410777270d84f4b9e8f0c40f0f3be_XL

 

APRIL 20, 2014 | በ  ተጻፈ

አቶ ማቴዎስ አስፋው፣ የአዲስ አበባና ዙሪያዋ የኦሮሚያ ልዩ ዞን የተቀናጀ የጋራ ፕላን ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤት ኃላፊ

ለአዲስ አበባ ከተማ ለዘጠነኛ ጊዜ የተዘጋጀው ማስተር ፕላን አሥር ዓመት ተጠናቆ ባለፈው ዓመት የመጠቀሚያ ጊዜው አብቅቷል፡፡

ያለፈው ማስተር ፕላን የመጠቀሚያ ጊዜው በማለፉ ምክንያት አዲስ አበባ ከተማ የምትመራበትን ማስተር ፕላን ማዘጋጀት አስፈላጊ ነበር፡፡ ነገር ግን መንግሥት የተለያዩ መለኪያዎችን ታሳቢ በማድረግ አዲስ አበባ በኦሮሚያ ክልል ከሚገኘው ልዩ ዞን ጋር የተቀናጀ ማስተር ፕላን እንዲዘጋጅ ውሳኔ አሳልፏል፡፡ በዚህ መነሻነት የቀድሞውን ማስተር ፕላን ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤት በበላይነት የመሩት አቶ ማቴዎስ አስፋው በአሥረኛው ማስተር ፕላን ላይም የፕሮጀክት ጽሕፈት ቤቱን እንዲያደራጁና በኃላፊነት እንዲመሩ ተሰይመዋል፡፡ አሥረኛው ማስተር ፕላን ቀደም ሲል ሲዘጋጅ እንደበፊቶቹ ማስተር ፕላኖች የሁሉንም አካል ስምምነት ያገኘ አይደለም፡፡ ማስተር ፕላኑ በአዲስ አበባ ዙሪያ ከሚገኘው የኦሮሚያ ልዩ ዞን ጋር ተቀናጅቶ የተሠራ በመሆኑ፣ የኦሮሚያ ክልል ስለሚያገኘው ጥቅም ጥያቄ ተነስቷል፡፡

ኦሮሚያ በሕገ መንግሥቱ በተቀመጠው ድንጋጌ መሠረት ከአዲስ አበባ ጥቅም እንድታገኝ አዋጁ ቢደነገግም፣ በዝርዝር አዋጅ የሚገኘው ጥቅማ ጥቅም ባለመደንገጉ ምክንያት እስካሁን የታየ ጥቅም የለም በሚል፣ ከማስተር ፕላኑ በፊት መቅደም ያለባቸው ጉዳዮች አሉ የሚሉ ጥያቄዎች እየተነሱ ነው፡፡ የአዲስ አበባና ዙሪያዋ የኦሮሚያ ልዩ ዞን የተቀናጀ የጋራ ፕላን ፕሮጀክት ጽሐፈት ቤት ኃላፊ አቶ ማቴዎስ አስፋውን  በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ውድነህ ዘነበ አነጋግሯቸዋል፡፡

ሪፖርተር፡-  ዘጠነኛው ማስተር ፕላን ሲዘጋጅ እርስዎ ኃላፊ ነበሩ፡፡ በትግበራው ወቅት ትልቅ ለውጥ አምጥቷል የሚሉት ነገር አለ? ቅር የሚሉዎት ነገርስ ይኖር ይሆን?

አቶ ማቴዎስ፡- ዘጠነኛው የምንለው ያለፈውን ማስተር ፕላን ነው፡፡ ይህ ማስተር ፕላን ለመጀመሪያ ጊዜ በአገር ውስጥ ባለሙያዎችና በባለሙያዎቹ በሚመራ በፕሮጀክት ጽሕፈት ቤት፣ ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤቱ የፕላኑ ባለቤት አዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ሥር የተዘጋጀ ማስተር ፕላን ነው፡፡ ከዚያ በፊት የተዘጋጁትና የመጡት ማስተር ፕላኖች በሙሉ በፌደራል መንግሥት ሥር፣ ወይም በውጭ አገር ባለሙያዎች የተዘጋጁ ነበሩ፡፡

በአገር ውስጥ ባለሙያች በመሠራቱ ይኼኛው ትልቅ ውጤት ነበር፡፡ ከዚህ በኋላ ግን በፕላኑ ሒደት የተገኙት ምንድናቸው ስንል፣ የአዲስ አበባ ከተማ አገሪቱ ካስቀመጠቻቸው የልማትና የዕድገት ፖሊሲዎችና ስትራቴጂዎች አኳያ የት መድረስ ትችላለች የሚሉ ጥናቶች ተካተውበት የተሠራ ፕላን በመሆኑ፣ በዚያን ጊዜ የዛሬ አሥር ዓመት ተዘጋጅቶ አልቆ ሲፀድቅ የተገኙ ውጤቶች አሉ፡፡ በፊት የነበሩት  ፕላን ማዘጋጀትና ፕላኑን ማስረከብ ነበር፡፡ ለዚህ ነው የቀደሙት ስምንቱ ማስተር ፕላኖች ሙሉ ለሙሉ አልተተገበሩም የሚባለው፡፡ በዘጠነኛው ማስተር ፕላን ግን ፕላኑ ተዘጋጅቶ እንዲተገበር ምን ምን መሠራት አለበት? ፕላኑ የከተማዋን ማኅበረሰብ ኑሮ እንዲለውጥ ነውና የተዘጋጀው፣ በአተገባበሩ ላይ ምን መደረግ አለበት በሚል የአጭርና የረዥም ጊዜ አጠቃቀም ስትራቴጂካዊ ፕላንና ዝርዝር የአካባቢ ልማት ፕላን (LDP) ተዘጋጅቷል፡፡ ከዚህም አልፎ የከተማ ልማት ሥራ በምን መንገድ መመራት አለበት በሚል ሰፊ ጥናት ተካሂዶ የሕግ ማዕቀፍና የአደረጃጀት ለውጥ እንዲደረግ ምንክንያት ሆኗል፡፡

ምክንያቱም ቀደም ሲል የከተማ አስተዳደሩ ችግር አለበት የሚል ጥናት ነበር፡፡ ጥናቱ ካስገኛቸው ውጤቶች መካከል አዲስ አበባ አዲስ ቻርተር እንዲኖራት አድርጓል፡፡ የከተማው አስተዳደርም እንደ አዲስ እንዲዋቀር አድርጓል፡፡ ሌላው ከማስተር ፕላኑ በፊት በወጡት ባህላዊ ይዘት በነበራቸው ማስተር ፕላኖች ውስጥ የሌሉና ያልነበሩ የፖሊሲ ሐሳቦች በዘጠነኛው ማስተር ፕላን ተነስተዋል፡፡

አንዱና ዋነኛው ነገር የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ያለው አንድ ማዘጋጃ ቤት ነው፡፡ ሁሉንም አገልግሎት የሚሰጠው ለምሳሌ የግንባታ ፈቃድ፣ የመሬት ጉዳይ፣ የፅዳት፣ የሞትና የጋብቻ አገልግሎቶችን በሙሉ በአንድ መዘጋጃ ቤት ነበር የሚሰጠው፡፡ ዘጠነኛው ማስተር ፕላን የያዛቸውን ሐሳቦች ተግባራዊ ለማድረግ አመራሩ መስተካከል ስለነበረበት፣ ቢያንስ አዲስ አበባ ላይ አሥር ማዘጋጃ ቤት ያስፈልጋል ተብሎ አሥር ክፍላተ ከተሞች እንዲዋቀሩ ተደርጓል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ከ300 በላይ ቀበሌዎች እንዲሰበሰቡና ከመቶ ባልበለጠ ቀበሌ እንዲዋቀሩ ተደርገዋል፡፡ እነዚህ ሁሉ በዚያ ወቅት የተገኙ ውጤቶች ናቸው፡፡

ሪፖርተር፡- ነገር ግን ዘመናዊ የገበያ ሥፍራዎችና 16 ፓርኮች እንዲቋቋሙ፣ ጀሞ አካባቢ የመኖሪያ መንደር እንዲሆን ማስተር ፕላኑ ሐሳቡን አቅርቦ ነበር፡፡ ነገር ግን አሁን ሲታይ ሐሳቡ ያለመሳካትና ፈር የሳቱ ነገሮችም አሉ፡፡ እንዴት ሊሆን ቻለ?

አቶ ማቴዎስ፡– በወቅቱ ተግባራዊ ያልሆኑ ነበሩ፡፡ የከተማው ፕላን ተዘጋጅቶ ካለቀ በኋላ የፕላን አፈጻጸሙን የሚከታተል ተቋም መኖር ነበረበት፡፡ ተቋሙ ከአስፈጻሚው አካል የተለየ ሆኖ ለከተማው አስተዳደር ከፍተኛ የሥልጣን እርከን ተጠሪ የሆነ ተቋም ሊኖር ይገባ ነበር፡፡ የፕላኑን አፈጻጸም የሚከታተል ማለት ነው፡፡ በወቅቱ ይህንን ሐሳብ ብናቀርብም ብዙም ትኩረት አልተሰጠውም፡፡ በቅርቡ ነው ይህ ተቋም የተቋቋመው፡፡ እንደ ፕላኑ ቢሆን ግን መጀመርያ ነበር መቋቋም የነበረበት፡፡ አንደኛው ክፍተት ይኼው ነው፡፡ ይኼ ክፍተት በመኖሩ ብቻ በአፈጻጸም ላይ የተፈጠሩ በርካታ ችግሮች አሉ፡፡ ብዙ ነገሮች ተስተጓጉለው የቀሩ አሉ፡፡ ለምሳሌ የአረንጓዴ ቦታ አጠባበቅ፣ የገበያ ማዕከላት ጉዳይ፣ ስትራቴጂካዊ የኢንቨስትመንት ቦታዎች፣ በአካባቢ ልማት ጥናት መሠረት ባለመተግበራቸው ምክንያት በመዋቅር ውስጥ መምጣት የነበረበት ተቋም በወቅቱ ባለመቋቋሙ በተፈጠረ ክፍተት ምክንያት ነው፡፡

ሌላው የነበረው ክፍተት በከተማው አስተዳደር ውስጥ ይታይ የነበረው የኃላፊዎች ቶሎ ቶሎ መቀያየር ነው፡፡ ከኃላፊ እስከ ባለሙያ ድረስ ከፍተኛ መለዋወጥ ነበር፡፡ በዚህ ጊዜ ብቻ ሳይሆን አዲስ አበባ ከተቆረቆረች ጊዜ ጀምሮ ከተማዋን ከመሩ ከንቲባዎች ውስጥ ረዥም ዓመት ያገለገሉት ከንቲባ ዘውዴ ተክሉ ብቻ ናቸው፡፡ እሱም ስምንት ዓመት ነው፡፡ የሁሉም ከንቲባዎች የአገልግሎት ጊዜ በአማካይ ሲወሰድ ከሁለት ዓመት አይበልጥም፡፡ እነዚህ ቁም ነገሮች ክፍተት ፈጥረዋል፡፡

ሪፖርተር፡- እርስዎ ረዥም ጊዜ ሠርተዋል፡፡ በዘጠነኛውና በአሥረኛውም ማስተር ፕላን ዝግጅት ወቅት ዋና ኃላፊ እርስዎ ነዎት፡፡ በአሥረኛው ማስተር ፕላን የኦሮሚያ ልዩ ዞን እንዲካተት ተወሰኗል፡፡ እናንተ የአዲስ አበባውን ብቻ ለይታችሁ እየሠራችሁ ባላችሁበት ወቅት ነበር የኦሮሚያ ጉዳይ የመጣው፡፡ ሒደቱ እንዴት ሊመጣ ቻለ? ሐሳቡን ማን አፈለቀው?

አቶ ማቴዎስ፡- ሐሳቡን ማን አፈለቀ ለሚለው፣ ሐሳቡን ያፈለቀው ከፕሮጀክቱ ጽሕፈት ቤቱ ቀደም ብሎ የተቋቋመው የሥራ አመራር ቦርድ ነው፡፡ ገና ሀ ተብሎ ሲጠነሰስ መጀመርያ የተቋቋመው ቦርዱ ነው፡፡ ሥራው እንዴት ነው የሚመራው ለሚለው ጥያቄ መልሰ ለመመለስ፣ ተልዕኮና ራዕይ ተዘጋጅቷል፡፡ ይህ ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤት የኦሮሚያንም የአዲስ አበባንም አቀናጅቶ መሥራት አለበት የሚል ውሳኔ የተወሰነው ከዚህ በኋላ ነው፡፡ ቦርዱ ውስጥ ደግሞ ያሉት የአዲስ አበባም የኦሮሚያም ኃላፊዎችና ባለሙያዎች ናቸው፡፡ ስለዚህ እዚያው የተፀነሰ ነው፡፡ ሲፀነስም ከፌዴራል መንግሥት ፖሊሲና ስትራቴጂ እንዲሁም ራዕይ በመነሳት ነው፡፡

ሪፖርተር፡- በመጀመርያ  የፕሮጀክቱ ጽሕፈት ቤቱ ስያሜ እንደሚያመለክተው የአዲስ አበባ  አስተዳደር ማስተር ፕላን ብቻ እየተዘጋጀ ስለመሆኑ ነበር፡፡ ኋላ ላይ ነው የስም ማስተካከያ አድርጋችሁ የልዩ ዞንን ያካተታችሁት የሚል አስተያየት አለ፡፡

አቶ ማቴዎስ፡- አይደለም፡፡ ስያሜው የተስተካከለው የአዲስ አበባ አስተዳደር ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤቱ ሳይቋቋም በፊት ለምሳሌ እኔ ተሹሜ መጥቼ ፕሮጀክቱ ይጀመር ሳይባል፣ በፊት የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ደንብ አውጥቶ ነበር፡፡ ገደቡ የሚለው ምንድነው? የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መጀመሪያ አስቦ የነበረውን ነባሩ ማስተር ፕላን እሱ አሥር ዓመት ሳይሞላው መከለስ አለበት በሚል ደንቡን አወጣ፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መዋቅራዊ ፕላን ክለሳ በሚል ነበር፡፡ ነገር ግን ቦርዱ እንዲቋቋም አዲሱ ሐሳብ በመውጣቱ በዚያ ነው የቀጠለው፡፡

ሪፖርተር፡- የአዲሱ ማስተር ፕላን ዝግጅት ሁለት ዓመት አስቆጥሯል፡፡ በቅርቡም ሊፀድቅ እንደሚችል ይጠበቃል፡፡ እርስዎ በዚህ ማስተር ፕላን ከተካተቱ ጉዳዮች መካከል ትልቅ እመርታ ነው የሚሉት የትኛውን ነው?

አቶ ማቴዎስ፡- ብዙ ነገር አለ፡፡ ከምትሠራው ሥራ ማበላለጥ ቢያስቸግርም እየሠራን ካለነው ሥራ እንደትልቅ የሚታየው አገራዊውን ጉዳይ አንስተን የከተሞች  አደረጃጀት መኖር አለበት ብለን ከከተማ ልማት፣ ቤቶችና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር ጋር አንድ ላይ ሆነን ሐሳቡን ፀንሰን ማዕቀፍ ማበጀታችን ትልቅ ነገር ነው፡፡ ሁለተኛ ይኼ መሪ ፕላን እየተዘጋጀ ያለው የአዲስ አበባና ኦሮሚያ የተቀናጀ ማስተር ፕላን ጉዳይ ስንመጣ፣ ሁለቱ አካላት በአንድነት ተቀምጠው ቦርዱንም እየመሩ ሥራው እየተሠራ፣ ልዩ ዞኑ ያሉት 37 ከተሞች እርስ በእርሳቸው ያላቸው ነገር በመለየት ተቀናጅተው እንዲናበቡ ተደርጎ መሠራቱ ትልቅ ውጤት ነው፡፡ ሁሉም የየራሱን ፕላን ብቻ ነበር አዘጋጅቶ የሚተገብረው፡፡ በአሁኑ ሥራ ግን ይህንን የተቀናጀ ማድረግ ተችሏል፡፡ ይህ ለአገሪቱ ዕድገት ትልቅ ለውጥ የሚያመጣ ነው፡፡ ምክንያቱም አገሪቱ ከግብርና ወደ ኢንዱስትሪ በመሸጋገር ሒደት ላይ በመሆኗ፣ ከተሞች ደግሞ የኢንዱስትሪ ማዕከላት በመሆናቸው ሥራው ለኢትዮጵያ ህዳሴ ትልቅ አስተዋጽኦ ያለው ነው፡፡

ሪፖርተር፡- የተዘጋጀው ማስተር ፕላን ላይ በየደረጃው ያሉ አመራሮች ግንዛቤ እንዲኖራቸው ለማድረግ በምታካሂዱዋቸው ስብሰባዎች ተግዳሮት እየገጠማቸው ነው፡፡ አንዳንድ አመራሮች ሕገ መግሥታዊ ድንጋጌ ቀድሞ ተግባራዊ ይሁን የሚል ሐሳብም ሰንዝረዋል፡፡ እነዚህ ሁኔታዎች ለእርስዎ ያላቸው አንድምታ ምንድነው?

አቶ ማቴዎስ፡- መቼም የሚገናኙ ነገሮች ይኖራሉ፡፡ ግን ሁሉም የየራሱ ቦታ አለው፡፡ ለዚህ ፕሮጀክት ጽሕፈት ቤት የተሰጠው ኃላፊነት የአዲስ አበባና የኦሮሚያ ልዩ ዞን በጋራ፣ ፍትሐዊ የጋራ ተጠቃሚነት መርህ ማስተር ፕላን አዘጋጁ የሚል ነው፡፡ በዚህ ላይ ተልዕኮዋችን የታሰረ ነው፡፡ ከተሞች በሚያድጉበት ጊዜ ጉዳት እንዳያደርሱ የሚያስችልና ተደጋግፈው እንዲያድጉ የሚያደርግ ነው፡፡ የሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች ከፕሮጀክት ጽሕፈት ቤቱ ተልዕኮ ውጪ ነው፡፡ ከመድረክ የተነሱትን ጥያቄዎች  የፕሮጀክት ጽሕፈቱ የሚመልሰው አይደለም፡፡

ሪፖርተር፡- እርስዎ እንደሚረዱት የአዲስ አበባ የውኃ ምንጮች የኦሮሚያ ልዩ ዞን ውስጥ ይገኛሉ፡፡ ነገር ግን ውኃ የሚመጣበት አካባቢ ግን የውኃ ችግር አለ፡፡ ቆሻሻም ፍሳሽም እንዲሁ ወደ ልዩ ዞኑ እንዲፈሱ ይደረጋል፡፡ እነዚህን ጉዳዮች በአዲሱ ማስተር ፕላን ማስተካከል አልታሰበም?

አቶ ማቴዎስ:- ጥያቄው ተገቢ ነው፡፡ ተገቢነቱ ምንድነው ከዚህ በፊት ይህ አልተደረገም፡፡ ለዚህኛው ፕላን መቀረፅ ግን መነሻ ሆኗል፡፡ የጋራ ተጠቃሚነት የለም፡፡ እንዳልከው ውኃው ከኦሮሚያ ይመጣል፡፡ የኦሮሚያ ሕዝብ ግን ተጠቃሚ አይደለም፡፡ አዲስ አበባ ውስጥ ያሉት ወንዞች ቆሻሻ አዝለው ኦሮሚያ ይጓዛሉ፡፡ ዞኑ ውስጥ ያሉት ነዋሪዎች በአካባቢ ጥበቃ፣ በጤና፣ በትምህርት፣ ተጠቃሚ አይደሉም፡፡ በአዲስ አበባ ዙሪያ በሚገኙ አካባቢዎች የሚገኙ ነዋሪዎችና አርሶ አደሮች በከፋ ድህነት ውስጥ ይገኛሉ፡፡ እነዚህ ለምን ሆኑ ስንል የታቀደ ፕላን ስላልነበረ ነው፡፡ እነዚህን ችግሮች ይህ ማስተር ፕላን ይፈታል፡፡

ሪፖርተር:- በተለይ የግንዛቤ ማስጨበጫ በምትሰጡበት ወቅት ተቃውሞ ገጥሟችኋል፡፡ በመካከለኛ አመራሮች አማካይነት ወደ ኅብረተሰቡ ለመድረስ ቢታቀድም፣ የማይናቅ ቁጥር ያላቸው የኦሮሚያ ክልል አመራሮች ጠንከር ያለ ተቃውሞ አሰምተዋል፡፡ ከዚህ አንፃር የምታጤኑት ሙከራ ይኖራል?

አቶ ማቴዎስ:– መነሻው አለመግባባት ነው ብለን አንወስደውም፡፡ አዲስ ሐሳብ ሲመጣ ሁሌም በጥርጣሬ የማየት ነገር አለ፡፡ ዋናው ቁልፉ ነገር ግን የግንዛቤ እጥረት ነው፡፡ ምክንያቱም ባለፈው ቅዳሜና እሑድ (ሚያዝያ 4 እና 5 ቀን 2006 ዓ.ም.) በአዳማ የተካሄደው ስብሰባ ዘጠነኛው መድረካችን ነው፡፡ የጋራ መድረኮችን ስናካሂድ የጋራ ግንዛቤ ተወስዷል አይባልም፡፡ ምክንያቱም ብዙ ሕዝብ፣ ብዙ አመራር ነው ያለው፡፡ ይኼ ሒደት ነው፡፡ የበለጠ ጊዜ ወስደን በተነጋገርን ቁጥር ግንዛቤው ይጨምራል፡፡ የሚነሱት ጥያቄዎች የማይገናኙ ነገሮች ናቸው፡፡ ከሕገ መንግሥቱ ጋር የማገናኘት፣ ከአዲስ አበባ ጋር የማገናኘት ነገር አለ፡፡ ነገር ግን ግንዛቤ የሌላቸው ሰዎች የሚያነሱት ነው፡፡ ከፕሮጀክት ጽሕፈት ቤቱ ጋር አይሄድም፡፡ በሒደት እየጠፋ ይመጣል የሚል እምነት አለን፡፡

ሪፖርተር:- ልዩ ዞኑ የአዲስ አበባን ቅርጽ ተከትሎ በአምስት ክፍለ ከተሞች እንዲደራጅ ሐሳብ አቅርባችኋል፡፡ የብዙዎች ጥያቄ ማስተር ፕላኑ ተግባራዊ የሚሆነው ተጠሪ አካል ሲኖረው ነው የሚል ነው፡፡ ልዩ ዞኑ ወደ አዲስ አበባ መጠቃለሉ አይቀርም የሚል መላምት የሚሰነዝሩም አሉ፡፡ እናንተ ምንድነው የምታቀርቡት ሐሳብ?

አቶ ማቴዎስ:– ምናልባት በአገር አቀፍ ደረጃ እየተካሄደ ያለን ሥራ ወስደን ማነፃፀር እንችላለን፡፡ የዓባይን ልማት ምሳሌ እናድርግ፡፡ በመጀመርያ ዘጠኝ አገሮች ነበሩ፡፡ ከዚያ በኋላ የጋራ ማዕቀፍ አበጀን፡፡ ከዚያ በኋላ እኛ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት  አፀደቅንና ወደ ልማት ገባን፡፡ ሌሎች አገሮችም የጋራ ማዕቀፉን በየምክር ቤቶቻቸው አፅድቀው ወደ ልማት ይገባሉ፡፡ ይኼ ማስተር ፕላን የዚያ ቅርፅ አለው፡፡ ለልዩ ዞኑ ስድስት ከተሞች ፕላን ተዘርግቶላቸዋል፡፡ የአዲስ አበባ በአዲስ አበባ ምክር ቤት፣ የልዩ ዞኑ በየምክር ቤቶቻቸው ያፀድቁታል፡፡ ከዚያ ወደ ተግባር ይገባል፡፡ ምክር ቤቶቹ ሲያፀድቁ አፈጻጸሙ በምን መንገድ ተግባራዊ እንደሚሆን አቅጣጫ ይሰጣሉ፡፡ በተረፈ ግን ማስተር ፕላኑ ተገቢና ሕገ መንግሥቱ ላይ ባለው መንገድ ብቻ ነው የሚከናወነው፡፡

ሪፖርተር፡- ይህ የሚነሳው አዲስ አበባ እየጠበበች ነው ከሚል ነው፡፡ ተጨማሪ ቦታ ያስፈልጋታል፡፡ ስለዚህ በሒደት ልዩ ዞኑ ለአዲስ አበባ አገልግሎት እንዲሰጥ ተፈልጎ ነው ማስተር ፕላኑ እየተዘጋጀ ያለው የሚሉ ሐሳቦች እየተበራከቱ በመሆኑ ነው ይህንን ጥያቄ ያነሳሁልዎት፡፡

አቶ ማቴዎስ፡- ከሁለት አኳያ ማየት እንችላለን፡፡ አንደኛ ሕገ መንግሥቱ ካልተቀየረ ይህንን ማድረግ የሚችል ኃይል የለም፡፡ የአዲስ አበባ ክልል፣ የኦሮሚያም ክልል በሕገ መንግሥቱ ይታወቃል፡፡ እነኚህን ለመቀየር ሕገ መንግሥቱን መቀየር ያስፈልጋል፡፡ ይህንን ማድረግ የሚችል ኃይል የለም፡፡ ሁለተኛ ነገር ሥጋት ነው፡፡ ሥጋቱ ከየት መጣ ቢባል ይፋ ሲደረግ የነበረው ምናልባት በንጉሡና በወታደራዊው መንግሥት የሥልጣን ዘመን የነበረውን በማስታወስ የሚነሳ ሥጋት ነው፡፡ እኛ ግን እንደ ባለሙያ አጥንተን እንዳየነው ለአዲስ አበባ ተጨማሪ ቦታ ያስፈልጋታል በሚለው አናምንም፡፡

በሚገባ አልተጠቀምንበትም እንጂ አዲስ አበባ አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ እስከ ስምንት ሚሊዮን ሕዝብ ማስተናገድ ትችላለች፡፡ ፍላጎትም የለም፡፡ አዲስ አበባ ወደፊት የምታድገው ወደ ላይ በመሆኑ የኦሮሚያ ልዩ ዞንም ወደ ጐን ማደግ የለበትም፡፡

ሪፖርተር፡- በአዲሱ ማስተር ፕላን ይበልጥ ተጠቃሚ የሚሆነው ማነው?

አቶ ማቴዎስ፡- የበለጠ ተጠቃሚ ይሆናሉ ከተባለ የሚጠቀሙት ከዚህ በፊት ተጎጂ የነበሩት አካባቢዎች ናቸው፡፡ በዚህ ማስተር ፕላን ሁለቱም ተጠቃሚ ናቸው፡፡ የበለጠ ግን ሲጎዱ የነበሩ አካባቢዎች ተጠቃሚ ይሆናሉ፡፡

ምንጭ፦ ሪፖርተር

 

Continue Reading
5 Comments

5 Comments

  1. Anonymous

    April 24, 2014 at 12:10 pm

    the plan must designed by the oromo community unless it is not plan it is robbery

  2. Anonymous

    April 23, 2014 at 12:28 pm

    this is the plan of the thief. we don’t need your plan and down with it

  3. Anonymous

    April 22, 2014 at 6:48 pm

    yi hodi yifijewu

  4. Anonymous

    April 22, 2014 at 6:25 pm

    no this master plane is aimed to support finfinne.please don’t lay!!!!!!!

  5. Anonymous

    April 22, 2014 at 4:25 pm

    The vertical and horizontal development of Oromia can not be decided by any talkative persons; Rather it can be decided and influenced by the Oromoo Community it self.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Articles

የቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ የኢትዮጵያ የአትሌቲክስ ተሳትፎ ድህረ ምልከታ

Published

on

Medal Winners

በቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ በወረቀት ደረጃ ከውድድሩ መጀመር በፊት ቡድኑ ባመዛኙ በጥሩ ብቃት ላይ የሚገኙ ወጣት አትሌቶችን ስላካተተ ቢያንስ የለመድናቸውን ሁለት ወይም ሶስት የወርቅ ሜዳልያ ድሎች እንደማያሳጣን ተስፋ አድርጌ ነበር፡፡ ሆኖም የሜዳ ላይ ውጤቱ እንደተጠበቀው ሳይሆን ቀርቷል፡፡ ኢትዮጵያ በውጤታማነቷ በምትታወቅበት የአትሌቲክስ ፉክክር በአንድ የወርቅ፣ አንድ የብር፣ እና ሁለት የነሐስ በድምሩ በአራት ሜዳልያዎች ከዓለም 14ኛ ከአፍሪካ 3ኛ ደረጃን ይዛ ጨርሳለች፡፡ ይህም ሁሌም ለአፍሪካ የበላይነት ከምንፎካከራት ኬንያ ጋር ያለን ልዩነት ይበልጥ እንዲሰፋ አድጎታል፡፡ ከቅርብ ግዜ ወዲህ ሌላኛዋ የምስራቅ አፍሪካ ተቀናቃኛችን እየሆነች ከመጣችው ኡጋንዳም አንሰን እንድንገኝ አድርጎናል፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ በአትሌቲክሱ ከ1992ቱ የባርሴሎና ኦሊምፒክ ወዲህ ኢትዮጵያ ዝቅተኛ የሜዳልያ ስኬት ያስመዘገበችበትም ሆኖ አልፏል፡፡

አሉታዊ ጎኖች
ቶኪዮ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ውጤታማነት ፈር ቀዳጅ የሆነው ታላቁ አትሌት ሻምበል አበበ ቢቂላ በ1964 ዓ.ም. በተከታታይ ሁለተኛ የኦሊምፒክ ማራቶን ድሉን የተቀዳጀባት ከተማ ናት፡፡ እናም በቶኪዮ ከተማ በተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር የኢትዮጵያ ልዑካን ቡድን የሱን ክብር የሚያጎሉባቸውን ነገሮች ያደርጋሉ ብዬ ጠብቄ ነበር፡፡ የሆኑት ነገሮች ግን በተለይ በቡድኑ አስተዳዳሪዎች በኩል ፍፁም ኃላፊነት የጎደለውና ከጠበቅኩት በተቃራኒው ነበር፡፡ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን እና የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ኮሚቴ ከአትሌቶች ምርጫ አንስቶ በቡድኑ የዝግጅት ወቅት በተካረረ ውዝግብ ውስጥ ነበር የከረሙት፡፡ የኦሊምፒክ ቡድኑን የማዘጋጀት እና የመምራት የጋራ ኃላፊነት የነበረባቸው ሁለቱ አካላት ይባስ ብለው ውዝግቡን ቶኪዮ ድረስ ይዘውት ሄደዋል፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን ሁለቱን አካላት በማቀራረብ በትልቁ ውድድር ላይ ያለንን ተሳትፎ እንከን አልባ ማድግ የሚጠበቅባቸውም ተመልካች ከመሆን የዘለለ ሚና አልነበራቸውም። የውዝግቡ አሉታዊ ትሩፋት በአትሌቶች ስነልቦና እና በአጠቃላይ የቡድኑ ውጤት ላይ የበኩሉን ተፅዕኖ ሳያሳርፍ እንዳላለፈ አያጠራጥርም፡፡

እንደ አለመታደል ሆኖ በቶኪዮ ኦሎምፒክ የኢትዮጵያን ልዑካን የመምራት ትልቁ ኃላፊነት የተሰጣቸው ሰዎች ኃላፊነት የጎደላቸው ነበሩ። የስፖርቱ አስተዳደሪዎች ትላልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በአትሌቶች ምርጫ ዙሪያ የነበረውን ውዝግብ እንዲያቆሙልን እመኝ ነበር። ጭራሽ እራሳቸው ችግር ፈጣሪ ሆነው መገኘታቸው አስደንጋጭ እና አሳሳቢ ጉዳይ ነው፡፡ በመሮጫ መም ወይም በጎዳና ላይ በሚደረጉ ውድድሮች መሸነፍን በስፖርቱ ውስጥ ማሸነፍ እና መሸነፍ ያሉ የነበሩ እና ወደፊትም የሚኖሩ ነገሮች ስለሆኑ በፀጋ መቀበል ይቻላል፡፡ ተወዳዳሪዎቹ ውጤታማ እንዲሆኑ የስነልቦና ጥንካሬን ሊፈጥሩላቸው የሚገቡ ኃላፊዎች የእርስ በርስ ሽኩቻ ተቃራኒውን አሉታዊ ተፅዕኖ ሲያሳርፍ ማየት ግን ፍፁም ተቀባይነት የለውም፡፡ ለነገሩ ከስፖርቱ እድገት ይልቅ የፖለቲካ ግዴታቸው የሚያስጨንቃቸው የስፖርት አመራሮች በበዙባት ሀገር ስፖርቱ እንዲህ የማንም መጫወቻ ሲሆን ማየት አዲስ ነገር አይደለም፡፡  

የስፖርት አመራሮች ከፖለቲካ ተፅዕኖ ነፃ ሆነው ትኩረታቸውን ስፖርቱን በማስፋፋቱ እና ማሳደጉ ላይ አድርገው የሚሰሩ ስለስፖርቱም በቂ እውቀት እና ፍቅሩ ያላቸው ቢሆኑ መልካም ነው፡፡ ለቦታው በሚመጥን እና ኃላፊነቱን በአግባቡ መወጣት በሚችል የስፖርት አመራር የሚመራ የስፖርት ተቋምን መገንባት በተመሳሳይ ሰዓት የሀገር ግንባታን የሚደግፉ ሶስት ነገሮችን ስኬታማ ያደርጋል፡፡ በስፖርት ጤናውን የሚጠብቅ ማሕበረሰብ በመፍጠር በጤናው ሴክተር ላይ የሚኖረውን ጫና ይቀንሳል፣ በሀገር ገፅታ ግንባታ እና በኢኮኖሚው ዕድገት ላይም የበኩሉን ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያደርጋል፡፡ በቶኪዮ ላይ የተመለከትናቸው የሀገርን ክብር ዝቅ ያደረጉ ግዴለሽነቶች ተገቢው ትኩረት ተሰጥቷቸው ሊታዩና አጥፊዎቹ ሊጠየቁበት ይገባል፡፡ በመጪዎቹ ዓመታት በሚጠብቁን ዓለም አቀፍ ውድድሮች ላይም የቶኪዮ ኦሊምፒኩን አይነት ሀፍረት እንዳይገጥመን ከወዲሁ ለችግሮቹ መፍትሔ መፈለግ አለበት፡፡

ባለፉት ዓመታት ኦሊምፒክ በመጣ ቁጥር በልዑካን ቡድኑ ውስጥ እየተካተቱ በሕዝብ ገንዘብ የሚዝናኑት የኦሊምፒክ ቱሪስቶች ጉዳይ ዘንድሮም ያልተቀረፈ ችግር ሆኖ ተስተውሏል፡፡ ከሌላው ግዜ በተለየ መልኩ ተጠባባቂ አትሌቶችን ይዞ መጓዝ ይጠይቅ በነበረው ውድድር ላይ አትሌቶቹን ትቶ ምንም የማይሰሩ ሰዎችን ይዞ መሄድ ትልቅ ቀልድ ነው፡፡  

ከሜዳ ውጭ የነበረው ውዝግብ ዋነኛ የትኩረት ማዕከል የነበረ መሆኑ በሜዳ ላይ የነበሩብንን ድክመቶች ሊያስረሳንም አይገባም፡፡ ስድስት የጎዳና ላይ ተወዳደሪዎቻችን እና አንድ የመም ተወዳዳሪ ውድድራቸውን ማቋረጣቸው በቶኪዮ ከታዩት ደካማ ጎኖቻችን መካከል የሚጠቀስ ነው፡፡ ችግሩ በዚህ ምክንያት ነው የተከሰተው ብሎ ለይቶ ለመናገር ባይቻልም ብዙ ግዜ ሲፈትነን ለሚስተዋለው የሞቃታማ ቦታ ውድድር የምናደርጋቸው ዝግጅቶችን መለስ ብሎ መመልከትን የሚጠይቅ ይመስለኛል፡፡ የተጎዳች አትሌትን ወደውድድር እንድትገባ ማድረግ እና በሁለት ደቂቃ ውስጥ ለማቋረጥ መገደዷም የአትሌቶች የጤና ክትትል ላይ ክፍተት እንዳለ የጠቆመን ክስተት ነው፡፡

የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ቡድን ወደውድድር ስፍራው ካቀናበት ግዜ ጀምሮ በቶኪዮ ምንም አይነት ቡድኑን የተመለከቱ ይፋዊ ጋዜጣዊ መግለጫዎች ወይም ፕሬስ ሪሊዞች አልነበሩም፡፡ ይህም እንደተለመደው የሕብረተሰቡን እና የመገናኛ ብዙሀንን ስለቡድኑ ቀጥተኛ መረጃ የማግኘት መብት የገደበ ነበር፡፡ ጋዜጠኞችም ሚዛናዊ ሆኖ ከመዘገብ ይልቅ ጎራ ለይተው ቃላት መወራወራቸው የህዝብን ትክክለኛ መረጃ የማግኘት መብት የነፈገ ነው፡፡ 

አዎንታዊ ጎኖች
ሰለሞን ባረጋ በወንዶች 10,000 ሜትር ወርቅ፣ ለሜቻ ግርማ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ብር፣ ጉዳፍ ፀጋዬ በሴቶች 5000 ሜትር ነሐስ፣ እና ለተሰንበት ግደይ በሴቶች 10,000 ሜትር ነሐስ ማስመዝገብ መቻላቸው የሚደነቅ ስኬት ነው፡፡

የመጪው ትውልድ አካል የሆኑት ተስፈኞቹ መቅደስ አበበ፣ ፍሬወይኒ ሀይሉ፣ በሪሁ አረጋዊ እና ጌትነት ዋለን ጨምሮ አምስት አትሌቶች ለሜዳሊያ የቀረበ የአራተኛነት ደረጃን ይዘው ማጠናቀቅ መቻላቸውም መልካም ነው፡፡ በተለይ ወጣቶቹ ያስመዘገቡት ውጤት በመጪዎቹ ዓመታት ተገቢውን ድጋፍ ካገኙ የምንጓጓለትን ድል ሊያስገኙልን እንደሚችሉ ያመላከተን ነው፡፡

የሀብታም አለሙ በኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ተሳትፎ ታሪክ በሴቶች 800 ሜትር ለመጀመሪያ ግዜ ለፍፃሜ ተወዳዳሪነት መብቃት ምንም እንኳ በፍፃሜው የሜዳልያ ድል ባይቀናትም በአዎንታዊ ጎን ሊጠቀስ የሚችል ስኬት ነው፡፡

ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ደረጃን ይዘው ላጠናቀቁ አትሌቶች በሚሰጥ ነጥብ ድምር መሰረት በወጣው የነጥብ (ፕሌስመንት) ደረጃ ሰንጠረዥ ላይ በ64 ነጥብ ዘጠነኛ ሆነን ማጠናቀቃችንም እሰየው የሚያስብል ነው፡፡

በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከአራተኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ አጠናቀው ነጥብ ያስገኙ እና የዲፕሎማ ተሸላሚ የሆኑት አትሌቶች፡-
4ኛ – ፍሬወይኒ ሀይሉ – በሴቶች 1500 ሜትር
4ኛ – መቅደስ አበበ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል
4ኛ – ሮዛ ደረጀ – በሴቶች ማራቶን
4ኛ – በሪሁ አረጋዊ – በወንዶች 10,000 ሜትር
4ኛ – ጌትነት ዋለ – በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል
5ኛ – እጅጋየሁ ታዬ – በሴቶች 5000 ሜትር
6ኛ – ሀብታም አለሙ – በሴቶች 800 ሜትር
6ኛ – ሰንበሬ ተፈሪ – በሴቶች 5000 ሜትር
8ኛ – ዮሚፍ ቀጄልቻ – በወንዶች 10,000 ሜትር
8ኛ – ዘርፌ ወንድማገኝ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል

  • የአትሌቲክስ የነጥብ ደረጃ ሰንጠረዥ ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ የሚያጠናቅቁ አትሌቶች በሚያስመዘግቡት ነጥብ ድምር መሰረት የሚወጣ ሲሆን የነጥብ አሰጣጡም ለአንደኛ ደረጃ 8 ነጥብ፣ ለሁለተኛ ደረጃ 7 ነጥብ፣ ለሶስተኛ ደረጃ 6 ነጥብ፣ ለአራተኛ ደረጃ 5 ነጥብ፣ ለአምስተኛ ደረጃ 4 ነጥብ፣ ለስድስተኛ ደረጃ 3 ነጥብ፣ ለሰባተኛ ደረጃ 2 ነጥብ፣ እና ለስምንተኛ ደረጃ 1 ነጥብ ነው።

ከፊታችን ምን  እየጠበቀን ነው? ምንስ እናድርግ?
ባለፈው ዓመት በዓለም አቀፉ ወረርሺኝ ምክንያት ትልልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች ለሌላ ግዜ እንዲተላለፉ መደረጉ ይታወቃል፡፡ ሌላ አስገዳጅ ሁኔታ ካልተፈጠረ በስተቀር ቀጣዮቹ አራት ዓመታት በተከታታይ በየዓመቱ ዓለም አቀፍ የአትሌቲክስ ውድድሮች የሚካሄዱባቸው ይሆናሉ፡፡ በ2022 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2023 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2024 የኦሊምፒክ ጨዋታዎች፣ እና በ2025 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች ይኖራሉ፡፡ በቀጣዩ ዓመት በኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር ከሐምሌ 8 – 17/2014 በዩናይትድ ስቴትስ ኦሪጎን የሚካሄደው የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና አዘጋጆች ሙሉ የውድድሩን ፕሮግራም፣ የማራቶን እና የእርምጃ ውድድሮች የሚካሄዱባቸውን ቦታዎች በትላንትናው ዕለት ይፋ አድርገዋል፡፡ የዓለም ሻምፒዮናውን ውድድር በኃላፊነት የሚመራው የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽንም ከወዲሁ ለዛ ውድድር ተሳትፎ የሚጠበቅበትን አቅዶ መንቀሳቀስ ይኖበርታል፡፡

ከምርጫ ጋር በተያያዘ የሚነሱ ጭቅጭቆችን ለማስቀረት ከወዲሁ ሁሉም አትሌቶች አውቀውት በውስጡ የሚያልፉበትን ገዢ የሆነ የመምረጫ መስፈርት ማዘጋጀት ቀዳሚው ተግባር መሆን አለበት፡፡ የመምረጫ መስፈርት ሁልግዜም በግላዊ ምልከታ እና ፍላጎቶች ላይ በሚመሰረት ምክንያት አነጋጋሪ መሆኑ የማይቀር ነው፡፡ ቢሆንም ባለድርሻ አካላቱን በሙሉ ባሳተፈ መልኩ ውይይት ተደርጎበት ቢወጣ ሁሉንም ገዢ እና ከጭቅጭቅ የፀዳ ሊሆን ይችላል፡፡ እዚህ ላይ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከተከሰቱት ሁኔታዎች አንፃር የሌሎች ሀገሮችንም ተሞክሮዎች በመዳሰስ ነገሩን ሰፋ አድርጎ መመልከት ቢቻል ጥሩ ነው፡፡ ትልልቅ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በተደጋጋሚ እንደታዘብነው አንዳንድ አትሌቶች በቡድኑ ውስጥ ለመካተት የሚያደርጉትን ተገቢ ያልሆነ ሙከራም ማቆም አለባቸው፡፡ ከፋም ለማም ስፖርቱን እንዲመራ ኃላፊነት የተሰጠው ተቋም የሚያወጣቸውን መስፈርቶች ማክበርና በዛ ውስጥ ተመራጭ ለመሆን መሞከር ግድ እንደሚላቸውም መዘንጋት የለባቸውም፡፡ ማኔጀሮች እና አሰልጣኞች በተለይ በማራቶን የራሳቸውን አትሌት ለማስመረጥ የሚያደርጓቸው አላስፈላጊ ግፊቶችም ሊያቆሙ ይገባል፡፡

ለውድድሮች የምናደርጋቸውን ዝግጅቶች ጠንካራ እና ደካማ ጎኖች ከውድድሮች በኋላ መገምገም እና መታረም ያለባቸው ነገሮች ካሉ ማረም፡፡ ከፍተኛ ሙቀት በነበረባቸው በለንደን 2012 ኦሊምፒክ ሶስቱም የወንዶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በሞስኮ 2013 የዓለም ሻምፒዮና ሁለቱ የሴቶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ላይ አምስት የማራቶን (ሶስቱም ወንዶች እና ሁለት ሴቶች) ተወዳዳሪዎቻችን እንዲሁም የሴቶች እርምጃ ተወዳዳሪያችን ለማቋረጥ መገደዳቸውን አስተውለናል፡፡ ስለዚህ በጎዳና ላይ ውድድሮች ከባድ ሙቀት ለሚኖርባቸው ቦታዎች እንዴት መዘጋጀት አለብን የሚለው ጉዳይም በደንብ ሊታይ የሚገባው ይመስለኛል፡፡ አንዳንድ የመም (ትራክ) ተወዳዳሪ አትሌቶቻችን የውድድር ዓመቱ ሲጀምር ድንቅ ብቃታቸውን ያሳዩን እና ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ አቋማቸው እየወረደ ይመጣል፡፡ አሰልጣኞቻቸው ለእነዚህ አይነቶቹ አትሌቶች ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ ብቃታቸውን እያሳደጉ እንዲሄዱ የሚረዳቸውን የልምምድ ፕሮግራም ቢያዘጋጁላቸው መልካም ነው፡፡ በመካከለኛ ርቀት ውድድሮች ላይ በተለይ በወንዶች አሁንም በከፍተኛ ደረጃ የሚፎካከሩ አትሌቶችን ለማፍራት ጠንክረን መስራት ይጠበቅብናል፡፡

Continue Reading

Articles

የኢትዮጵያውያን አትሌቶች የቶኪዮ ኦሊምፒክ የአትሌቲክስ ማጣሪያ ውድድሮች የመጀመሪያ ሁለት ቀናት

Published

on

በሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በቶኪዮ ኦሊምፒክ የመጀመሪያዎቹ ሁለት ቀናት የኢትዮጵያ አትሌቶች የተሳተፉባቸው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል፣ 800 ሜትር በሁለቱም ፆታዎች፣ እንዲሁም የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያዎች ሌላኛዎቹ የኢትዮጵያውያን የትኩረት ማዕከል የነበሩ ውድድሮች ናቸው፡፡ ቀጣዩ ዘገባ የኢትዮጵያውያኑን የማጣሪያ ውድድሮች ተሳትፎ እና ውጤቶች አንዲሁም ተጨማሪ መረጃዎችን ይዟል፡፡

የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል

በአትሌቲክስ ውድድሩ የመክፈቻ ቀን (ዓርብ ሐምሌ 23/2013) ጠዋት ላይ በተካሄደው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ማጣሪያ ከተሳተፉት ሶስት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች መካከል ከምድብ አንድ ለሜቻ ግርማ (8፡09.83) በአንደኛነት፣ ከምድብ ሁለት ጌትነት ዋለ (8፡12.55) በሁለተኛነት ለፍፃሜው ሲያልፉ በምድብ ሶስት የተወዳደረው ታደሰ ታከለ (8፡24.69) ስምንተኛ ወጥቶ ለፍፃሜው ሳያልፍ ቀርቷል፡፡ ለሜቻ ጃፓናዊው ሚዩራ ዩጂን እና ኬንያዊው ቤንጃሚን ኪይገንን በማስከተል ከምድቡ ያሸነፈበት 8:09.83 በኦሊምፒክ የማጣሪያ ውድድሮች ላይ የተመዘገበ የምንግዜውም ፈጣን ሰዓት ሆኗል፡፡ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የፍፃሜ የሜዳልያ ፉክክር በዋናነት በኬንያውኑ ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት፣ በኢትዮጵያውያኑ ለሜቻ ግርማ እና ጌትነት ዋለ እንዲሁም በሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ መካከል እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡

ኢትዮጵያ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በ1980ው የሞስኮ ኦሊምፒክ በሻምበል እሸቱ ቱራ አማካይነት ካስመዘገበችው የነሐስ ሜልያ ድል ወዲህ በርቀቱ በወንዶች ምንም አይነት የኦሊምፒክ ሜዳልያ ድል የላትም፡፡ ሆኖም ከቅርብ ግዜ ወዲህ እየታዩ የመጡ መሻሻሎች እና በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ የተመዘገበው የብር ሜዳልያ ድል በቶኪዮም ሌላ ሜዳልያን ተስፋ እንድናደርግ ያነሳሳን ሆኗል፡፡ ዘግይቶ የተሰላፊ አትሌቶች ለውጥ ከተደረገባቸው ርቀቶች አንዱ በሆነው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በተጠባባቂነት የተመዘገበውና በዋናነት በ5000 ሜትር እንደሚወዳደር ይጠበቅ የነበረው ጌትነት ዋለ ወደመጀመሪያ ተሰላፊነት የመጣ ሲሆን ኃይለማሪም አማረ በመጨረሻ ሰዓት በለሜቻ ግርማ መተካቱም አነጋጋሪ የሆነ ሌላኛው ለውጥ ነው፡፡ ጌትነት በ3000 ሜትር መሰናክልም ጠንካራ ተፎካካሪ አትሌት ሲሆን በዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ አራተኛ ሆኖ ማጠናቀቅ ችሏል፡፡ በፍፃሜው ውድድር በ2019 የርቀቱ የዳይመንድ ሊግ ሻምፒዮን ጌትነት ዋለ እና በወቅቱ የዓለም ሻምፒዮና የብር ሜዳሊስት ለሜቻ ግርማ የሚወከለው የኢትዮጵያ ቡድን በቶኪዮ የኬንያውያኑን የበላይነት ለመግታትና አዲስ የስኬት ታሪክ ለማፃፍ እንደሚበቃ ተስፋ ተጥሎበታል፡፡                     

በ1984 በሎስ አንጀለስ ከተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር አንስቶ በተከታታይ በዘጠኝ የኦሊምፒክ ውድድሮች ወይም ላለፉት 36 ዓመታት የኦሊምፒክ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የወርቅ ሜዳልያ ድል በኬንያውያን ቁጥጥር ስር ይገኛል፡፡ በዓለም ሻምፒዮናም ተመሳሳይ የበላይነት ያላቸው ኬንያውያን ከ17 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች በ14ቱ የወርቅ ሜዳልያው አሸናፊዎች ናቸው፡፡ ሆኖም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ ከኢትዮጵያውያን እና ከሞሮኮ አትሌቶች የገጠማቸው ተግዳሮት ለመሸነፍ እጅግ አቅርቧቸው የነበረ መሆኑ አይዘነጋም፡፡ በአንድ ማይክሮ ሰከንድ ልዩነት አሸናፊነታቸውን ባረጋገጡበት በዶሀው ውድድር የተፈታተኗቸው ኢትዮጵያዊው ለሜቻ ግርማ እና ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮው ፍፃሜ ለሌላ ብርቱ ፉክክር እየጠበቋቸው ይገኛሉ፡፡ ባለፉት ሁለት የዓለም ሻምፒዮናዎች በቅደም ተከተል የብር እና የነሐስ ሜዳልያን ያገኘው ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮ ከሚወዳደሩት በሙሉ የላቀና 7፡58.15 የሆነ የራሱ ምርጥ ሰዓት ያለው ነው፡፡

ኬንያ በቶኪዮ ያለፈው ውድድር ሻምፒዮንነቱን ክብር የሚያስጠብቅላትን አትሌት ይዛ መቅረብ ሳትችል ቀርታለች፡፡ ከአምስት ዓመት በፊት በሪዮ የኦሊምፒክ እንዲሁም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀ የዓለም ሻምፒዮን የሆነው ኮንሰስለስ ኪፕሩቶ ባለፈው ወር በኬንያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ውድድሩን ባለማጠናቀቁ የኦሊምፒክ ሻምፒዮንነት ክብሩን ለማስጠበቅ በቶኪዮ አልተገኘም፡፡ ስለዚህ አሁን የረጅም ግዜ የበላይነታቸውን የማስጠበቅ ኃላፊነቱ በ2019ኙ የዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ በቅደም ተከተል ስድስተኛ እና ሰባተኛ ሆነው ባጠናቀቁት ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት ላይ ወድቋል፡፡  

የሴቶች 800 ሜትር

ከአትሌቲክሱ የጀመሪያ ቀን የጠዋት መርሀግብሮች አንዱ በነበረው የሴቶች 800 ሜትር ማጣሪያ በምድብ ሶስት በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ2 ደቂቃ ከ01.20 ሰከንድ ሁለተኛ የወጣችው ሀብታም አለሙ ለግማሽ ፍፃሜው ያለፈች ሲሆን በሁለተኛው ቀን ምሽት ላይ በተካሄደው የግማሽ ፍፃሜ ውድድር ላይም በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ1:58.40 ሁለተኛ በመሆን በኦሊምፒክ የውድድር ታሪክ ለመጀመሪያ ግዜ በርቀቱ ለፍፃሜ ውድድር የበቃች ኢትዮጵያዊት ሆናለች፡፡ ሀብታም ከውድድሩ በኋላ በቶኪዮ ለሚገኘው ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው በሰጠችው አጭር ቃል ‹‹ውድድሩ ትንሽ ፈታኝ ነበር ነገር ግን ለሀገሬ ስል ያለኝን አቅም ሁሉ ተጠቅሜያለሁ፡፡ ክብሩ ይስፋ ለመድኃኒዓለም በመጨረሻም አሪፍ ውጤት ላይ ደርሻለሁ፡፡ ለኦሊምፒክ የፍፃሜ ውድድር ሳልፍ የመጀመሪያዬ ነው፡፡ ከዚህ በፊትም ከኢትዮጵያ ለፍፃሜ የደረሰ ያለ አይመስለኝም እና አሁንም መጨረሻዬን ያሳምርልኝ ነው የምለው›› ብላለች፡፡  

በሴቶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ በምድብ አራት በ2.01.98 አራተኛ ሆና ያጠናቀቀችው ነፃነት ደስታ ወደ ግማሽ ፍፃሜው መቀላቀል ሳትችል ስትቀር በጀማሪዎች ስም ዝርዝር ላይ ስሟ ተካቶ በምድብ አንድ እንደምትሮጥ ስትጠበቅ የነበረችው ወርቅውሀ ጌታቸው ግልፅ ባልተደረገ ምክንያት ውድድሩን ሳትጀምር ቀርታለች፡፡

የወንዶ 800 ሜትር

የወንዶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ ላይ የተሳተፈው ኢትዮጵያዊው መለሰ ንብረት ከምድብ ሶስት በ1:47.80 ሰባተኛ ሆኖ በማጠናቀቅ ለግማሽ ፍፃሜው ማለፍ ሳይችል ቀርቷል፡፡ በመሐመድ አማን ስኬቶች በመነቃቃት ላይ የነበረው የወንዶች 800 ሜትር ከቅርብ ግዜ ወዲህ ኢትዮጵያ ሶስት ሰዓት የሚያሟሉ ተወካይ አትሌቶችን ለማግኘት እየተቸገረችበት የምትገኝ ርቀት እንደሆነ እየታየ ነው፡፡ የኦሊምፒክ ሚኒማ ማሟላት የቻለ አንድ አትሌት ብቻ ይዘን የቀረብንበት የቶኪዮ ኦሊምፒክም ይህ ችግር እንዳልተቀረፈ የታየበት ሌላኛው አጋጣሚ ሆኗል፡፡  

የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ

በአትሌቲክሱ የመጀመሪያ ቀን ሐምሌ 23/2013 ምሽት ላይ በተደረት የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ ላይ የተሳተፉት ሶስቱም ኢትዮጵያውያን አትሌቶች ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ ለሚደረገው የፍፃሜ ውድድር አልፈዋል፡፡ ከምድብ አንድ ሰንበሬ ተፈሪ (14፡48.31) እና እጅጋየሁ ታዬ (14፡48.52) የኔዘርላንዷ ሲፋን ሀሳን (14፡47.89) እና ኬንያዊቷ አግነስ (14፡48.01) ቲሮፕን ተከትለው በቅደም ተከተል ሶተኛ እና አራተኛ ሆነው ሲያልፉ ከምድብ ሁለት ጉዳፍ ፀጋዬ (14፡55.74) ኬንያዊቷ ሔለን ኦቢሪ (14፡55.77) አስከትላ በአንደኛነት አልፋለች፡፡


ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ በሚደረገው የሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በሄንግሎ በተከናወነው የኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ባስመዘገበችው የራሷ ምርጥ 14:13.32 የርቀቱ የወቅቱ ፈጣን አትሌት ሆና ወደ ቶኪዮ ያቀናችው ጉዳፍ ለወርቅ ሜዳልያ ድል ከሚጠበቁት መካከል ናት፡፡ በሄንግሎው ውድድር ላይ ጉዳፍን በመከተል በቅደም ተከተል 14:14.09 እና 14፡15.24 በሆነ ሰዓት የጨረሱት እጅጋየሁ እና ሰንበሬም በዓለም የምንግዜም ምርጥ ዝርዝር ውስጥ የስድስተኛ እና ሰባተኛ ደረጃን ለመያዝ የበቁ ጠንካራ አትሌቶች ናቸው፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ የሴቶች 5000 ሜትር ተወዳዳሪዎች ዝርዝር ሶስቱን ኢትዮጵያውያን ጨምሮ ከዓለም የምንግዜም ምርጥ አስር የርቀቱ ሯጮች አምስቱን ያካተተ ነው፡፡ ኬንያውያኑ ሄለን ኦቢሪ እና አግነስ ቲሮፕ ከምንግዜም ምርጥ አስሮቹ ውስጥ የሚካተቱ ሲሆኑ በ12ኛ ደረጃ ላይ የምትገኘው ኔዘርላንዳዊቷ ሲፋን ሀሳንም የቶኪዮውን የፍፃሜ ፉክክር በጉጉት እንዲጠበቅ የምታደርግ ብርቱ አትሌት ናት፡፡

Continue Reading

Articles

ሰለሞን ባረጋ ለአስራ ሶስት ዓመት የራቀንን የወንዶች 10,000 ሜትር ድል በቶኪዮ ወደ ኢትዮጵያ መልሶታል

Published

on

218076583_1010892909482678_1235421043554241523_n

በቶኪዮ ኦሊምፒክ በጉጉት ሲጠበቅ የነበረው የአትሌቲክስ ውድድር በተጀመረ በሁለተኛው ቀን በወንዶች አስር ሺህ ሜትር ኢትዮጵያውያንን እጅግ ያስደስተው ድል በወጣቱ ሰለሞን ባረጋ አማካይነት ተመዝግቧል፡፡   
በ1980 ሞስኮ ላይ ምሩፅ ይፍጠር በርቀቱ ለመጀመሪያ ግዜ የኦሊምፒክ የወርቅ ሜዳልያ ካስገኘ በኋላ ከተደረጉት አስር የኦሊምፒክ የወንዶች 10 ሺህ ሜትር ውድድሮች ኢትዮጵያ አምስቱን በበላይነት ለመጨረስ ችላለች፡፡ የርቀቱ ንጉሶች ሀይሌ ገብረስላሴ እና ቀነኒሳ በቀለ ከ1992 እስከ 2008 ዓ.ም. በአራት ተከታታይ የኦሊምፒክ ውድድሮች ላይ በማሸነፍ የርቀቱ የወርቅ ድል ለኢትዮጵያ ብቻ የተሰጠ እንዲመስለን አድርገውንም ነበር፡፡ ከ2008ቱ የቤይጂንግ ኦሊምፒክ የቀነኒሳ በቀለ ድል በኋላ በተከሰተው የሞ ፋራህ የበላይነት ምክንያት ተመሳሳዩን ድል በቶኪዮ ለማየት 13 ዓመታትን መጠበቅ ግድ ብሎናል፡፡ ላለፉት አስራ ሶስት ዓመታት በጉጉት ስንጠብቀው የቆየነውን የ10 ሺህ ሜትር የኦሊምፒክ ድል በመጨረሻም ሰለሞን ባረጋ በቶኪዮ አጎናፅፎናል፡፡ የሰለሞን የቶኪዮ የወርቅ ሜዳልያ ድል ኢትዮጵያ ካለፉት አስራ አንድ ኦሊምፒኮች በርቀቱ ለስድስተኛ ግዜ የበላይ ሆና እንድትጨርስ ያስቻለም ነው፡፡ ድሉ በቶኪዮ የአትሌቲኪስ ውድድሮች የመጀመሪያው የወርቅ ሜዳልያ ድል ሆኖም ተመዝግቧል፡፡ ሰለሞን ባረጋ በ2018 የበርሚንግሀም የዓለም የቤት ውስጥ ውድድር በ3000 ሜትር እና በ2019 የዶሀ ዓለም ሻምፒዮና ላይ በ5000 ሜትር የብር ሜዳልያ ካገኘ በኋላ በመጀመሪያ የኦሊምፒክ ተሳትፎው ከፍተኛ ክብር የሚሰጠውን የ10,000 ሜትር የወርቅ ሜዳልያ ድል ለማሳካት በቅቷል፡፡

‹‹የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት››
ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድል በኋላ

ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድሉ በኋላ በስፍራው ከሚገኘው የስራ ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው ጋር ባደረገው አጭር ቃለ ምልልስ የሚከተለውን ብሏል ‹‹ረጅም ርቀት የእኛ ስፖርት ነው ተብሎ ይታመናል፡፡ ሆኖም በኦሊምፒክ ውድድር ላይ ወርቅ ሜዳልያ ከወሰድን ብዙ ግዜ አልፎናል፡፡ ይህን ነገር ለመጨረሻ ግዜ ያሳካውም ቀነኒሳ ነበረ፡፡ ዛሬ በቶኪዮ ድሉን በማሳካቴ በጣም ደስተኛ ነኝ፡፡ በተለይ ለእኛ ከቶኪዮ ጋር አበበ ቢቂላን የምናስታውስበት ድል ስለሆነ ያንን በማሳካቴም በጣም ተደስቻለሁ፡፡ ዘንድሮ ከኡጋንዳ የዓለም ሪኮርድ የሰበረው ቼፕቴጌይ እና የዓመቱን ፈጣን ሰዓት የሮጠው ኪፕሊሞ ነበሩ፡፡ እናም ውድድሩ በጣም ይፈጥናል ብዬ ነበር የጠበቅኩት ግን አልተሮጠም፡፡ ውድድሩን የጨረስነውም 27 ቤት ነው፡፡ የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት፡፡ ኡጋንዳውያኑ አትሌቶች ዛሬ ብዙም አልታገሉም፡፡ አብዛኛውን ሰዓት ከኋላ ነው የቆዩት እና እንደዚህ ይሆናል ብዬ አልጠበቅኩም ነበር፡፡ እነርሱን ካሜራ ላይም እያየኋቸው ስለነበር ስለነሱ ብዙም አልተጨነቅኩም እንደውም ከእነሱ ይልቅ የእኛን ልጆች ነበረ ይወጣሉ ብዬ የጠበቅኩት፡፡ በውድድሩ መሀል ተጠባቂ የሆኑት ኡጋንዳውያን ወደኋላ ቀርተው ሶስተኛው የቡድን አጋራቸው ወደፊት ወጥቶ በሰፊ ልዩነት ሲመራ እኛ እነሱን ስንጠብቅ እሱ አዘናግቶ እንዳያሸንፍ ልዩነቱን ለማጥበብ ሞክሬያለሁ፡፡ ምናልባት እነሱ እኛን ሲጠብቁ አንተ ሂድ ያሉት ነበር የመሰለኝ፡፡ ከዚህ በፊት በእንደዚህ አይነቱ ነገር ዳይመንድ ሊግ ላይ ስለተሸወድኩኝ ያንን እንዳይደግሙ ብዬ ነበረ ልዩነቱን ለማጥበብ የሞከርኩት፡፡ የአሰልጣኜንም ምክር እየሰማሁ ስለነበረ የምሮጠው እና ወደኋላ ተመለስ እያለኝ ስለነበር ወደኋላ ተመልሻለሁ፡፡ የእነርሱ እስትራቴጂ እሱን ወደፊት እንዲወጣ አድርገው እኛን ለማድከም ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ስንነጋገር ወደፊት ጠጋ በል እያልኩት ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ልምምድም አብረን ነበረ የምንሰራው፡፡ እኔ እንደውም ከአንድ እስከ ሶስት እንወጣለን ብዬ ነበር የጠበቅኩት አጋጣሚ ሆኖ አልተሳካም ነገር ግን ወርቁን ወደኢትዮጵያ በመመለሳችን በጣም ደስተኛ ነን፡፡›› ብሏል፡፡

Continue Reading

Trending