Connect with us

Articles

“በሰይፉ ፋንታሁን ሾው” የቀረበው ግሩም ኤርሚያስ የተወነበት ቀረፃ ወደ ክስ ሊያመራ ይችላል

Published

on

4a1ed44811580ba8580c9512b4786f9b_XL

 

Written በአሲዮ ዳን

ከአደገኛ አደንዛዥ ዕፆች ጋር ተያይዘው የሚደረጉ ወንጀሎችን በተመለከተ፣ በአሁን ሰዓት ከፍተኛ ቀውስ በማስከተላቸው ከአገርም አልፎ በአህጉርና በዓለም አቀፍ ደረጃ በሕግ አወጣጥም ሆነ በክትትል ረገድ ትኩረት ሲስቡ ቢታይም
እነዚህ ወንጀሎች አሳሳቢ በሆኑበት ደረጃ በወንጀለኛ መቅጫ ሕጉ በብቃት አልታቀፉም …” ይላል፡፡

ከአንድ ሳምንት በፊት ከወዳጆቼ ጋር ምሳ በልተን ቡና እየጠጣን ሳለ የጀመርነው ጨዋታ ለዚህ ፅሑፍ መነሻ ሆነኝ፡፡ የጨዋታችን ርዕስ የነበረው እሁድ መጋቢት 14 ቀን 2006 ዓ.ም ምሽት  በኢ.ቢ.ኤስ የቴሌቪዥን ጣቢያ  የተላለፈው የ“ሰይፉ ፋንታሁን ሾው” ነው፡፡ በትዕይንቱ ላይ አርቲስት አለማየሁ ታደሰና ግሩም ኤርሚያስ እንዲሁም ኮሜዲያን ደረጄ ኃይሌ ተጋባዥ የነበሩ ሲሆን ወዳጃችን እነሱ የተናገሩትን ነገር እያስታወሰ ጥቂት አዝናናን፡፡ እጅግ የማደንቀው አርቲስት አለማየሁ ታደሰ ተጋባዥ የነበረበትን ይህንን አዝናኝ ትዕይንት አለመከታተሌ ቢቆጨኝም በድጋሚ የሚተላለፍብትን ቀን ጠብቄ ትርዒቱን ለመከታተል እንድወስን ያደረገኝ ግን ወዳጄ ስለአርቲስት ግሩም ኤርሚያስ ያወጋን ነገር ነበር፡፡ እናም መጋቢት 18 ቀን 2006 ዓ.ም ምሽት ትዕይንቱ በድጋሚ ሲተላለፍ ተመለከትኩት፡፡ አርቲስት ግሩም ኤርሚያስ ወደፊልም ኢንዱስትሪው ከተቀላቀለበት ጊዜ ጀምሮ እያሳየ የመጣውን የትወና ብቃት ለትህትና ፍጆታ ሳይሆን እጅግ ከልብ የማደንቅ መሆኔን እየገለፅኩኝ ትዝብቴን እነሆ ላካፍላችሁ፡፡
አርቲስቱ የአደንዛዥ ዕፅ ሱሰኛ የሆነ ሰውን ገፀ-ባህሪ ወክሎ ስለተወነበት “በጭስ ተደብቄ” የሚል ርዕስ ያለው አዲስ የቪዲዮ ፊልም ከሰይፉ ፋንታሁን ለቀረበለት ጥያቄ በሰጠው መልስ እሱ የሚከተለው የትወና ዘዴ “ሜተድ አክቲንግ” (method acting) የሚባለውን እንደሆነ ገልጿል፡፡ አክሎም በዚህ የትወና ዘዴ መሰረት ተዋናዩ የተሰጠውን ገፀ-ባሕሪ መስሎ ሳይሆን ሆኖ መገኘት ያለበት በመሆኑ፣ እሱም ገፀ-ባሕሪውን ለመሆን ብሎ ካናቢስ የተሰኘውን አደንዛዥ ዕፅ በፊልሙ ቀረፃ ወቅት ደጋግሞ እንደተጠቀመና በዕፁ ደንዝዞ አቅሉን በመሳቱ ትወናውን ለተወሰነ ደቂቃ ማከናወን እንዳልቻለ አጠር ያለ ማብራሪያ ሰጠ፡፡ አርቲስቱ ካናቢስ ዕፅ አጭሶ መተወኑን በመግለፅ ብቻ አልተቆጠበም። በፊልሙ ቀረፃ ወቅት አርቲስቱ በዕፁ ደንዝዞ ከገባበት ሰመመን ሲነቃ፣ ከፊልሙ ባለሙያዎች ጋር ያደረገውን ንግግር ጭምር የሚያሳይ ተንቀሳቃሽ ምስል አሳየን፡፡ አርቲስቱ ይህንን ማድረጉን መግለፅ በጀመረባት ቅፅበት አርቲስት አለማየሁ ታደሰ ራሱን በመነቅነቅ ካሳየው አድንቆት ጀምሮ ተቀንጭቦ የታየው ፊልም ሲጠናቀቅ በስቱዲዮ ተመልካቾች እስከተቸረው ደማቅ የአድንቆት ጭብጨባ ድረስ ሙገሳን ሲቸረው አየሁ፡፡ የትወና ብቃቱን፣ ጥረቱን እና ቁርጠኝነቱን ደግሜ ባደንቀውም ይሄን ድርጊቱን ግን ለማሞካሸት እቸገራለሁ፡፡ ምክንያቱም የአርቲስቱ ድርጊት ለተሳካ ትወና ከተደረገ ጥረት ባሻገር፣ በአገራችን የወንጀል ሕግ ቀላል የማይባል የእስራት ቅጣትን ሊያስከትል የሚችል የወንጀል ድርጊት ነው፡፡
በተለየ ሁኔታ ካልገለፅኩት በቀር ከዚህ በኋላ የምጠቅሰው ሕግም ሆነ አናቅፆች አሁን በስራ ላይ ያለውን የ1996 ዓ.ም የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የወንጀል ሕግን እና በውስጡ የተካተቱትን አናቅፆች እንደሆነ እየገለፅኩ፣ የአርቲስቱ ድርጊት ወንጀል ነው ያልኩበትን ምክንያት ልተንትን፡፡ የ1949ኙ የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ከተሻሻለበት ምክንያቶች አንዱን ሕጉ በመግቢያው ላይ ሲገልፅ “… ከአደገኛ አደንዛዥ ዕፆች ጋር ተያይዘው የሚደረጉ ወንጀሎችን በተመለከተ፣ በአሁን ሰዓት ከፍተኛ ቀውስ በማስከተላቸው ከአገርም አልፎ በአህጉርና በዓለም አቀፍ ደረጃ በሕግ አወጣጥም ሆነ በክትትል ረገድ ትኩረት ሲስቡ ቢታይም እነዚህ ወንጀሎች አሳሳቢ በሆኑበት ደረጃ በወንጀለኛ መቅጫ ሕጉ በብቃት አልታቀፉም …” ይላል፡፡ በመሆኑም አሁን በስራ ላይ ያለው የወንጀል ሕግ፣ አደንዛዥ ዕፆች እያስከተሉት ያለውን ከፍተኛ ቀውስ ታሳቢ አድርጎ የወጣ ነው፡፡ በአንቀፅ 1 ሥር እንደተገለፀው የወንጀል ሕጉ ዓላማ ለጠቅላላው ጥቅም ሲባል የአገሪቱን መንግስት፣ የህዝቦቿን፣ የነዋሪዎቿን ሰላም፣ ደህንነት፣ ስርዓት፣ መብትና ጥቅም መጠበቅና ማረጋገጥ በመሆኑ፣ የወንጀል ሕጉ በአደንዛዥ ዕፅ ተጠቃሚዎች ላይ ጠበቅ ያለ ድንጋጌን ይዟል፡፡
አንድን በሕግ የተከለከለ ድርጊት ማድረግ ወይም በህግ የታዘዘውን አለማድረግ የሚያስቀጣው ሕገወጥነቱና አስቀጪነቱ በሕግ ሲደነገግ እንደሆነ አንቀፅ 23(1) ይደነግጋል፡፡ ለምሳሌ ጉቦ አልቀበልም ማለት ወንጀል ነው የሚል ድንጋጌ በወንጀል ሕጉም ይሁን በሌሎች ሕግጋት ወንጀል ነው ተብሎ የተደነገገ ባለመሆኑ፣ አንድ ሰው ጉቦ አልቀበልም ቢል አይቀጣም፡፡ አንቀፅ 23 (2) ደግሞ አንድ ወንጀል ተደረገ የሚባለው ደግሞ ወንጀሉን የሚያቋቁሙት ሕጋዊ፣ ግዙፋዊ እና ሞራላዊ ፍሬ ነገሮች በአንድነት ተሟልተው ሲገኙ ብቻ እንደሆነ ደንግጓል፡፡ በዚህ አንቀፅ አነጋገር ሕጋዊ ፍሬ ነገር የሚባሉት ለጉዳዩ አግባብነት ባለው አንቀፅ የተጠቀሱትን ዝርዝር ፍሬ ነገሮች መሟላት፣ ግዙፋዊ ፍሬ ነገር የሚባለው በሕጉ እንዳይፈፀም የተከለከለን ድርጊት መፈፀም ወይም እንዲደረግ የታዘዘን ድርጊት አለመፈፀም እና ሞራላዊ ፍሬ ነገር የሚባለው ድርጊቱን የፈፀመው ሰው ድርጊቱን ሲፈጽም የነበረው የሃሳብ ክፍል መሟላቱ ማለትም በአንቀፅ 57 እንደተብራራው ድርጊቱን የፈፀመው አውቆ ወይም እንደሁኔታው በቸልተኝነት መሆኑ ነው፡፡ አንቀፅ 57(2) አንድ ሰው የወንጀል ድርጊት ቢፈፅምም ጥፋተኛ የማይሆነበትን ምክንያት ሲገልፅ “ማንም ሰው የፈፀመው ድርጊት በሕግ የሚያስቀጣ ቢሆንም ምንም ጥፋት ሳያደርግ ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ኃይል ምክንያት ወይም ድንገተኛ አጋጣሚ ነገር የተፈፀመ ወይም የደረሰ ሆኖ ሲገኝ በወንጀል ሕግ ሊፈረድበት አይገባውም” ይላል፡፡
ከዚህ በላይ የተገለፁትን የሕግ ድንጋጌዎች እንደመንደርደሪያ ይዤ ወደተነሳሁበት ጉዳይ ልመለስ፡፡ ሕጉ በርዕስ ስምንት ሥር በጤና ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎችን የዘረዘረ ሲሆን በዚሁ ርዕስ ምዕራፍ አንድ ክፍል ሁለት ስር፣ በሰውና በእንስሳ ጤና ላይ ጉዳት የሚያደርሱ ነገሮችን በማምረትና በማሰራጨት የሚደረጉ ወንጀሎች ተዘርዝረዋል፡፡ በአንቀፅ 525 ሥር የተደነገገው መርዛማ ወይም የናርኮቲክና ሳይኮትሮፒክ መድሐኒቶችን ወይም ዕፆችን ማምረት፣ መስራት፣ ማዘዋወር ወይም መጠቀም ከእነዚህ የወንጀል ድርጊቶች አንዱ ሲሆን አሁን ለያዝነው ጉዳይ ተገቢነት አለው፡፡ አንቀፅ 525 ስድስት ንዑሳን አንቀፆችን የያዘ ሲሆን በንዑስ አንቀፅ (4)(ለ) ሥር የሚከተለው ተደንግጓል፡-
“ማንም ሰው…ከእነዚህ ነገሮች በአንዱ ያለሐኪም ፈቃድ ወይም በማናቸውም ሌላ ሕገወጥ መንገድ የተጠቀመ ወይም ሌላ ሰው እንዲጠቀምባቸው ያደረገ፤ እንደሆነ ከሰባት ዓመት በማይበልጥ ፅኑ እስራትና ከሃምሳ ሺህ በማይበልጥ መቀጫ ይቀጣል።” (ያሰመርኩባቸውን ቃላት ልብ ይበሉ)
ሕጉ “ከእነዚህ ነገሮች” የሚለው በንዑስ አንቀፅ 1 የተገለፁትን መርዛማ ወይም የናርኮቲክና ሳይኮትሮፒክ መድሐኒቶችን ወይም ዕፆችን መሆኑን ልብ ይሏል፡፡
የካናቢስ ዕፅ ይዘው፣ ሲሸጡ፣ ሲጠቀሙ ወዘተ ተይዘዋል ተብለው በተጠረጠሩ ሰዎች ላይ የወንጀል ምርመራ ሲጣራ ከሚፈፀሙ ነገሮች አንዱ የካናቢስ ዕፅ የተባለውን ነገር በላብራቶሪ ማስመርመር ነው። በተመሳሳይ ጉዳዮች ላይ በፌዴራል ፖሊስ ወንጀል ምርመራ ዘርፍ የፎረንሲክ ምርመራ ዳይሬክቶሬት ለሚመለከታቸው አካላት በሚሰጠው የላብራቶሪ ምርመራ ውጤት የሚከተለውን ውጤት ይገልፃል፡፡ “የካናቢስ ዕፅ ሰዎችን ሱስ በማስያዝ ለተለያዩ የወንጀል ድርጊቶች መንስኤ እንዲሆኑ ስለሚገፋፋ እንዳይመረት፣ እንዳይዘዋወር እና በጥቅም ላይ እንዳይውል የታገደ ዕፅ ነው፡፡” ይህ የውጤት መግለጫ እና የአንቀፅ 525(1) እና (4) አገላለፅ የካናቢስ ዕፅ ማንም ሰው እንዲጠቀምበት የማይፈቀድ እና ጥቅም ላይ ከዋለም ተጠቃሚውን የሚያስቀጣው እንደሆነ ለመደምድም ያስችለናል፡፡
ካናቢሱን ማጨሱ “የተጠቀመ” የሚለውን እና ካናቢስን መጠቀም በሕግ የተከለከለ መሆኑና ዕፁን የተጠቀመው ለሕክምና ዓላማ አለመሆኑ “ያለሐኪም ፈቃድ” ወይም “በማናቸውም ሌላ ሕገወጥ መንገድ” የሚለውን የሕጉን ፍሬ ነገሮች የተሟሉ ያደርጋቸዋል፡፡ ካናቢሱ አደንዛዥ መሆኑን እያወቀ ይህንኑ ውጤት ለማግኘት ፈልጎ መጠቀሙ የህጉን ሞራላዊ ፍሬ ነገር የተሟላ ያደርገዋል፡፡ ካናቢስ ማጨሱ ደግሞ ግዙፋዊ ፍሬ ነገር ያሟላል። ዕፁን የተጠቀመው ምንም ጥፋት ሳያደርግ ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ኃይል ምክንያት ወይም ድንገተኛ አጋጣሚ ባለመሆኑ የአንቀፅ 23(1) እና (2) እና 525(4)(ለ) አነጋገር የአርቲስቱን ድርጊት በሕግ የሚያስቀጣ የወንጀል ድርጊት ያደርገዋል፡፡
እዚህ ጋር አንባቢያን ሊያነሱት ከሚችሉት ዋነኛ ጥያቄ አንዱ አርቲስቱ ካናቢስ ያጨሰው ለሥነ-ጥበብ ሥራ እንጂ ሌሎች የዕፁ ተጠቃሚዎች እንደሚያደርጉት በዕፁ ለመደሰት ስላልሆነ እንዴት ወንጀል ይሆናል? የሚል እንደሚሆን እገምታለው። ሕጉ ለሥነ-ጥበብ ዓላማ አደንዛዥ ዕፅ መጠቀምን ይፈቅዳል ወይ? ወደ መልሱ ከመሄዴ በፊት አንድ የሕግ አቀራረፅ ሥርዓትን ላንሳ፡፡ ሕጎች ጠቅላላ ድንጋጌ እና ልዩ ድንጋጌ በሚል ሥርዓት ሊቀረፁ ይችላሉ፡፡ ለምሳሌ ከአንቀፅ 546 እስከ 549 ባሉት ድንጋጌዎች መሰረት ፅንስ ማቋረጥ ወንጀል መሆኑ ጠቅላላ ድንጋጌ ነው፡፡ ነገር ግን በአንቀፅ 55 1(1) (ሀ) መሰረት በመደፈሯ ምክንያት ወይም ከዘመዷ ጋር በተደረገ የግብረ ስጋ ግንኙነት የፀነሰች ሴት ፅንስ ብታቋርጥ በወንጀል እንደማያስቀጣት መደንገጉ ልዩ ድንጋጌ ነው፡፡ ስለዚህ ልዩ ድንጋጌው የተሟላ ከሆነ ተፈፃሚ ይሆናል፡፡ ከዚህ የሕግ አቀራረፅ ሥርዓት አንፃር የያዝነውን ጉዳይ ሥንመለከተው፣ ከሕክምና ዓላማ ውጪ መርዛማ ወይም የናርኮቲክና ሳይኮትሮፒክ መድሐኒቶችን ወይም ዕፆችን ለመጠቀም የሚቻልበት አንዳችም ልዩ ሁኔታ በሕጉ ባለመቀመጡ ካናቢስን ለፊልም ቀረፃ በሚል ሰበብ ማጨስ ቀደም ብዬ እንደገለፅኩት ወንጀል ከመሆን የሚያግደው ነገር የለም፡፡
ድርጊቱ በወንጀልነት ከተፈረጀ በስተመጨረሻ ሊነሳ የሚችለው ጥያቄ ይህ የወንጀል ድርጊት በማን እና እንዴት ምርመራ ይካሄድበታል? የሚለው ነው፡፡ ማንም ሰው ወንጀል ሲሰራ ያየ ወይም ያላየም ቢሆን የወንጀል ክስ እንዲቀርብ ወንጀሉን ለማስታወቅ መብት እንዳለውና ጠቋሚው ሳይታወቅ (በስልክ፣ በፖስታ ወዘተ) ለፖሊስ ጥቆማ ከደረሰ ደግሞ ፖሊስ ወንጀል ስለመሰራቱ በአካባቢ ሁኔታ የተደገፈና የሚታመን ሆኖ ከተገኘ፣ በፖሊስ ምርመራ እንደሚደረግ በ1954 ዓ.ም የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ አንቀፅ 11(1) እና 12 ሥር ተደንግጓል፡፡ በመሆኑም አርቲስቱ የወንጀል ድርጊት መፈፀሙን በአደባባይ በመግለፁ፣ ወንጀል ስለመሰራቱ እንዲታመን የሚያስችል በመሆኑ፣ ፖሊስ በራሱ ተነሳሽነት አልያም የወንጀል ድርጊቱ ስለመፈፀሙ አውቃለው የሚል ሰው ጥቆማ ካቀረበ፣ ጥቆማውን መሰረት አድርጎ የምርመራ ሥራውን ለመጀመር ሥልጣን አለው፡፡ በዚህም መሰረት የተከሳሹ እና የፊልም ሥራውን የሰራው ድርጅት የመኖሪያ አድራሻ አዲስ አበባ ከመሆኑ አንፃር የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን ተከሳሹን በሕግ አግባብ ይዞ ምርመራ መጀመር ይችላል፡፡ የምርመራ መዝገብ የሚጣራው ወንጀሉ በተፈፀመበት ሥፍራ ባለ ፖሊስ በመሆኑ የፊልም ቀረፃው የተካሄደበትን ቦታ በምርመራ ለይቶ፣ የፊልሙ ቀረፃ የተካሄደበት ቦታ ለሚገኘው የፖሊስ ተቋም ጅምር የምርመራ መዝገቡን በመላክ ጉዳዩን በጥልቀት አጣርቶ፣ የቴሌቪዥኑን ሥርጭት ጨምሮ ወንጀሉ ስለመፈፀሙ የሚያስረዱ ማስረጃዎችን በማሰባሰብ፣ ጉዳዩን ለሚመለከተው ለፌደራል ዓቃቤ ሕግ በማቅረብ በምርመራ መዝገቡ ላይ ለማስወሰን ስልጣን አለው፡፡
አርቲስት ግሩም ኤርሚያስ በትዕይንቱ ላይ እንደገለፀልን “በጭስ ተደብቄ” በሚለው ፊልሙ አደንዛዥ ዕፅ በተጠቃሚዎቹ ላይ የሚያደርሰውን ሁለገብ ቀውስ፣ የሱሰኞቹን ሕይወት ቁልጭ አድርጎ በመተወን ሊያሳውቀንና ሊያስተምረን የተነሳ መሆኑ እጅጉን ሊያስመሰግነው የሚገባ ቢሆንም የፈፀመውን ድርጊት ወንጀልነት ባለማወቅ፣ ባለማስተዋል ወይም በመዘንጋት ጉዳዩን በድፍረት ለአደባባይ ማቅረቡ ግን አንድ ትምህርት የሚሰጠን ይመስለኛል፡፡ ይህም በሕጉ አንቀፅ 81(1) የተደነገገው “ህግን አለማወቅ ወይም በሕግ ላይ መሳሳት መከላከያ ሊሆን አይችልም” የሚለው ነው፡፡ የዚህ ፅሑፍ ዓላማም ይህንኑ ማስገንዘብ ነው፡፡ ሕግን አለማወቅ ከተጠያቂነት አያድንምና በቀናነት የምንፈፅማቸው ድርጊቶች ሕግን የተከተሉ መሆናቸውን ለማወቅ ይረዳን ዘንድ የህግ ዕውቀታችንን ለመገንባት ልቦናችንን እንክፈት፡፡ ብሩሕ ቀናትን እመኝላችኋለሁ፡፡ ሰላም!!
ፀሐፊውን በሚከተለው ኢሜይል አድራሻቸው ማግኘት ይችላሉ፡፡ besufekaddan@gmail.com

ምንጭ፦ አዲስ አድማስ

Continue Reading
3 Comments

3 Comments

  1. Zenebu

    April 16, 2014 at 9:56 am

    Besufikad yasnebebken neger tiru na tekami timhrt alew!! ሕግን አለማወቅ ከተጠያቂነት አያድንምና በቀናነት የምንፈፅማቸው ድርጊቶች ሕግን የተከተሉ መሆናቸውን ለማወቅ ይረዳን ዘንድ የህግ ዕውቀታችንን ለመገንባት ልቦናችንን እንክፈት፡፡ Ezih lay ye talshow Azegaj enzlalnet yigermal. Mediaw lay slemiakerbew guday ye Hig Amakari Alemenoru. Negeru Seifu Minm yemiseraw neger tikim slelew. Lijum dedeb slehone ayferedim. yemiasaznew endesu aynet dedeboch Sheger layna EBS lay mesratachew betam yasaznal. Min ale esun wedemanaybet na wedemansemabet ETV bihedlin

  2. Anonymous

    April 15, 2014 at 3:04 pm

    enatachuhun tibeda weragna nachu yemayigebachu dedem..weyana yemiseraw adenzash ets temeliketu eshi

  3. tadyosmebratu

    April 15, 2014 at 8:11 am

    ወሬ አለባችሁ አወቅሽ አወቅሽ ሲላት የባሏን መጽሐፍ አጠበች ይባላል በናንተ ቤት ማወቃችሁ ነው፡፡ ሰው እኮ እዚህ ጋር የሚረዳው ምን ያክል አስከፊ እንደሆነ ነው እንጂ ግሩሜ በርቱ እያለ አይደለም መጨረሻ ላይ የሰጠውን አስያየት ለምን ታዲያ አልፃፋችሁትም እራሱ ግሩሜ ከዚህ የተረዳሁት ነገር አደንዛዥ እጽ ምን ያክል አስከፊ እንደሆነ ተናግሯል እንደኔ ጥሩ አደረገ ሆኖ መገኘት የሚባለው ይህ ነው እራሱ ተጎድቶ ሌላውን እያስተማረ ነው እንደዚህ እንደዚህ ካላችሁማ ደራሲውም ተጠያቂ ነው ይህን ሲያደርጉ የነበሩ ሰዎች አይተው ባለመጠቆማቸው ተጠያቂ ናቸው ሁሉም ተጠያቂ ነው ግን ለእናንተ ማስገንዘብ የምፈልገው ግሩሜ ምንም አላጠፋም ጀግና እና የማደንቀው አርቲስት እናንተ ከቻላችሁ ጠዋት ስትነሱ አይምሮቹን ጠራርጋችሁ አፅድታችሁ ተነሱ እሺ ግሩሜ በርታ በርታ በርታ

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Articles

የቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ የኢትዮጵያ የአትሌቲክስ ተሳትፎ ድህረ ምልከታ

Published

on

Medal Winners

በቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ በወረቀት ደረጃ ከውድድሩ መጀመር በፊት ቡድኑ ባመዛኙ በጥሩ ብቃት ላይ የሚገኙ ወጣት አትሌቶችን ስላካተተ ቢያንስ የለመድናቸውን ሁለት ወይም ሶስት የወርቅ ሜዳልያ ድሎች እንደማያሳጣን ተስፋ አድርጌ ነበር፡፡ ሆኖም የሜዳ ላይ ውጤቱ እንደተጠበቀው ሳይሆን ቀርቷል፡፡ ኢትዮጵያ በውጤታማነቷ በምትታወቅበት የአትሌቲክስ ፉክክር በአንድ የወርቅ፣ አንድ የብር፣ እና ሁለት የነሐስ በድምሩ በአራት ሜዳልያዎች ከዓለም 14ኛ ከአፍሪካ 3ኛ ደረጃን ይዛ ጨርሳለች፡፡ ይህም ሁሌም ለአፍሪካ የበላይነት ከምንፎካከራት ኬንያ ጋር ያለን ልዩነት ይበልጥ እንዲሰፋ አድጎታል፡፡ ከቅርብ ግዜ ወዲህ ሌላኛዋ የምስራቅ አፍሪካ ተቀናቃኛችን እየሆነች ከመጣችው ኡጋንዳም አንሰን እንድንገኝ አድርጎናል፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ በአትሌቲክሱ ከ1992ቱ የባርሴሎና ኦሊምፒክ ወዲህ ኢትዮጵያ ዝቅተኛ የሜዳልያ ስኬት ያስመዘገበችበትም ሆኖ አልፏል፡፡

አሉታዊ ጎኖች
ቶኪዮ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ውጤታማነት ፈር ቀዳጅ የሆነው ታላቁ አትሌት ሻምበል አበበ ቢቂላ በ1964 ዓ.ም. በተከታታይ ሁለተኛ የኦሊምፒክ ማራቶን ድሉን የተቀዳጀባት ከተማ ናት፡፡ እናም በቶኪዮ ከተማ በተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር የኢትዮጵያ ልዑካን ቡድን የሱን ክብር የሚያጎሉባቸውን ነገሮች ያደርጋሉ ብዬ ጠብቄ ነበር፡፡ የሆኑት ነገሮች ግን በተለይ በቡድኑ አስተዳዳሪዎች በኩል ፍፁም ኃላፊነት የጎደለውና ከጠበቅኩት በተቃራኒው ነበር፡፡ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን እና የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ኮሚቴ ከአትሌቶች ምርጫ አንስቶ በቡድኑ የዝግጅት ወቅት በተካረረ ውዝግብ ውስጥ ነበር የከረሙት፡፡ የኦሊምፒክ ቡድኑን የማዘጋጀት እና የመምራት የጋራ ኃላፊነት የነበረባቸው ሁለቱ አካላት ይባስ ብለው ውዝግቡን ቶኪዮ ድረስ ይዘውት ሄደዋል፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን ሁለቱን አካላት በማቀራረብ በትልቁ ውድድር ላይ ያለንን ተሳትፎ እንከን አልባ ማድግ የሚጠበቅባቸውም ተመልካች ከመሆን የዘለለ ሚና አልነበራቸውም። የውዝግቡ አሉታዊ ትሩፋት በአትሌቶች ስነልቦና እና በአጠቃላይ የቡድኑ ውጤት ላይ የበኩሉን ተፅዕኖ ሳያሳርፍ እንዳላለፈ አያጠራጥርም፡፡

እንደ አለመታደል ሆኖ በቶኪዮ ኦሎምፒክ የኢትዮጵያን ልዑካን የመምራት ትልቁ ኃላፊነት የተሰጣቸው ሰዎች ኃላፊነት የጎደላቸው ነበሩ። የስፖርቱ አስተዳደሪዎች ትላልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በአትሌቶች ምርጫ ዙሪያ የነበረውን ውዝግብ እንዲያቆሙልን እመኝ ነበር። ጭራሽ እራሳቸው ችግር ፈጣሪ ሆነው መገኘታቸው አስደንጋጭ እና አሳሳቢ ጉዳይ ነው፡፡ በመሮጫ መም ወይም በጎዳና ላይ በሚደረጉ ውድድሮች መሸነፍን በስፖርቱ ውስጥ ማሸነፍ እና መሸነፍ ያሉ የነበሩ እና ወደፊትም የሚኖሩ ነገሮች ስለሆኑ በፀጋ መቀበል ይቻላል፡፡ ተወዳዳሪዎቹ ውጤታማ እንዲሆኑ የስነልቦና ጥንካሬን ሊፈጥሩላቸው የሚገቡ ኃላፊዎች የእርስ በርስ ሽኩቻ ተቃራኒውን አሉታዊ ተፅዕኖ ሲያሳርፍ ማየት ግን ፍፁም ተቀባይነት የለውም፡፡ ለነገሩ ከስፖርቱ እድገት ይልቅ የፖለቲካ ግዴታቸው የሚያስጨንቃቸው የስፖርት አመራሮች በበዙባት ሀገር ስፖርቱ እንዲህ የማንም መጫወቻ ሲሆን ማየት አዲስ ነገር አይደለም፡፡  

የስፖርት አመራሮች ከፖለቲካ ተፅዕኖ ነፃ ሆነው ትኩረታቸውን ስፖርቱን በማስፋፋቱ እና ማሳደጉ ላይ አድርገው የሚሰሩ ስለስፖርቱም በቂ እውቀት እና ፍቅሩ ያላቸው ቢሆኑ መልካም ነው፡፡ ለቦታው በሚመጥን እና ኃላፊነቱን በአግባቡ መወጣት በሚችል የስፖርት አመራር የሚመራ የስፖርት ተቋምን መገንባት በተመሳሳይ ሰዓት የሀገር ግንባታን የሚደግፉ ሶስት ነገሮችን ስኬታማ ያደርጋል፡፡ በስፖርት ጤናውን የሚጠብቅ ማሕበረሰብ በመፍጠር በጤናው ሴክተር ላይ የሚኖረውን ጫና ይቀንሳል፣ በሀገር ገፅታ ግንባታ እና በኢኮኖሚው ዕድገት ላይም የበኩሉን ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያደርጋል፡፡ በቶኪዮ ላይ የተመለከትናቸው የሀገርን ክብር ዝቅ ያደረጉ ግዴለሽነቶች ተገቢው ትኩረት ተሰጥቷቸው ሊታዩና አጥፊዎቹ ሊጠየቁበት ይገባል፡፡ በመጪዎቹ ዓመታት በሚጠብቁን ዓለም አቀፍ ውድድሮች ላይም የቶኪዮ ኦሊምፒኩን አይነት ሀፍረት እንዳይገጥመን ከወዲሁ ለችግሮቹ መፍትሔ መፈለግ አለበት፡፡

ባለፉት ዓመታት ኦሊምፒክ በመጣ ቁጥር በልዑካን ቡድኑ ውስጥ እየተካተቱ በሕዝብ ገንዘብ የሚዝናኑት የኦሊምፒክ ቱሪስቶች ጉዳይ ዘንድሮም ያልተቀረፈ ችግር ሆኖ ተስተውሏል፡፡ ከሌላው ግዜ በተለየ መልኩ ተጠባባቂ አትሌቶችን ይዞ መጓዝ ይጠይቅ በነበረው ውድድር ላይ አትሌቶቹን ትቶ ምንም የማይሰሩ ሰዎችን ይዞ መሄድ ትልቅ ቀልድ ነው፡፡  

ከሜዳ ውጭ የነበረው ውዝግብ ዋነኛ የትኩረት ማዕከል የነበረ መሆኑ በሜዳ ላይ የነበሩብንን ድክመቶች ሊያስረሳንም አይገባም፡፡ ስድስት የጎዳና ላይ ተወዳደሪዎቻችን እና አንድ የመም ተወዳዳሪ ውድድራቸውን ማቋረጣቸው በቶኪዮ ከታዩት ደካማ ጎኖቻችን መካከል የሚጠቀስ ነው፡፡ ችግሩ በዚህ ምክንያት ነው የተከሰተው ብሎ ለይቶ ለመናገር ባይቻልም ብዙ ግዜ ሲፈትነን ለሚስተዋለው የሞቃታማ ቦታ ውድድር የምናደርጋቸው ዝግጅቶችን መለስ ብሎ መመልከትን የሚጠይቅ ይመስለኛል፡፡ የተጎዳች አትሌትን ወደውድድር እንድትገባ ማድረግ እና በሁለት ደቂቃ ውስጥ ለማቋረጥ መገደዷም የአትሌቶች የጤና ክትትል ላይ ክፍተት እንዳለ የጠቆመን ክስተት ነው፡፡

የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ቡድን ወደውድድር ስፍራው ካቀናበት ግዜ ጀምሮ በቶኪዮ ምንም አይነት ቡድኑን የተመለከቱ ይፋዊ ጋዜጣዊ መግለጫዎች ወይም ፕሬስ ሪሊዞች አልነበሩም፡፡ ይህም እንደተለመደው የሕብረተሰቡን እና የመገናኛ ብዙሀንን ስለቡድኑ ቀጥተኛ መረጃ የማግኘት መብት የገደበ ነበር፡፡ ጋዜጠኞችም ሚዛናዊ ሆኖ ከመዘገብ ይልቅ ጎራ ለይተው ቃላት መወራወራቸው የህዝብን ትክክለኛ መረጃ የማግኘት መብት የነፈገ ነው፡፡ 

አዎንታዊ ጎኖች
ሰለሞን ባረጋ በወንዶች 10,000 ሜትር ወርቅ፣ ለሜቻ ግርማ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ብር፣ ጉዳፍ ፀጋዬ በሴቶች 5000 ሜትር ነሐስ፣ እና ለተሰንበት ግደይ በሴቶች 10,000 ሜትር ነሐስ ማስመዝገብ መቻላቸው የሚደነቅ ስኬት ነው፡፡

የመጪው ትውልድ አካል የሆኑት ተስፈኞቹ መቅደስ አበበ፣ ፍሬወይኒ ሀይሉ፣ በሪሁ አረጋዊ እና ጌትነት ዋለን ጨምሮ አምስት አትሌቶች ለሜዳሊያ የቀረበ የአራተኛነት ደረጃን ይዘው ማጠናቀቅ መቻላቸውም መልካም ነው፡፡ በተለይ ወጣቶቹ ያስመዘገቡት ውጤት በመጪዎቹ ዓመታት ተገቢውን ድጋፍ ካገኙ የምንጓጓለትን ድል ሊያስገኙልን እንደሚችሉ ያመላከተን ነው፡፡

የሀብታም አለሙ በኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ተሳትፎ ታሪክ በሴቶች 800 ሜትር ለመጀመሪያ ግዜ ለፍፃሜ ተወዳዳሪነት መብቃት ምንም እንኳ በፍፃሜው የሜዳልያ ድል ባይቀናትም በአዎንታዊ ጎን ሊጠቀስ የሚችል ስኬት ነው፡፡

ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ደረጃን ይዘው ላጠናቀቁ አትሌቶች በሚሰጥ ነጥብ ድምር መሰረት በወጣው የነጥብ (ፕሌስመንት) ደረጃ ሰንጠረዥ ላይ በ64 ነጥብ ዘጠነኛ ሆነን ማጠናቀቃችንም እሰየው የሚያስብል ነው፡፡

በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከአራተኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ አጠናቀው ነጥብ ያስገኙ እና የዲፕሎማ ተሸላሚ የሆኑት አትሌቶች፡-
4ኛ – ፍሬወይኒ ሀይሉ – በሴቶች 1500 ሜትር
4ኛ – መቅደስ አበበ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል
4ኛ – ሮዛ ደረጀ – በሴቶች ማራቶን
4ኛ – በሪሁ አረጋዊ – በወንዶች 10,000 ሜትር
4ኛ – ጌትነት ዋለ – በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል
5ኛ – እጅጋየሁ ታዬ – በሴቶች 5000 ሜትር
6ኛ – ሀብታም አለሙ – በሴቶች 800 ሜትር
6ኛ – ሰንበሬ ተፈሪ – በሴቶች 5000 ሜትር
8ኛ – ዮሚፍ ቀጄልቻ – በወንዶች 10,000 ሜትር
8ኛ – ዘርፌ ወንድማገኝ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል

  • የአትሌቲክስ የነጥብ ደረጃ ሰንጠረዥ ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ የሚያጠናቅቁ አትሌቶች በሚያስመዘግቡት ነጥብ ድምር መሰረት የሚወጣ ሲሆን የነጥብ አሰጣጡም ለአንደኛ ደረጃ 8 ነጥብ፣ ለሁለተኛ ደረጃ 7 ነጥብ፣ ለሶስተኛ ደረጃ 6 ነጥብ፣ ለአራተኛ ደረጃ 5 ነጥብ፣ ለአምስተኛ ደረጃ 4 ነጥብ፣ ለስድስተኛ ደረጃ 3 ነጥብ፣ ለሰባተኛ ደረጃ 2 ነጥብ፣ እና ለስምንተኛ ደረጃ 1 ነጥብ ነው።

ከፊታችን ምን  እየጠበቀን ነው? ምንስ እናድርግ?
ባለፈው ዓመት በዓለም አቀፉ ወረርሺኝ ምክንያት ትልልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች ለሌላ ግዜ እንዲተላለፉ መደረጉ ይታወቃል፡፡ ሌላ አስገዳጅ ሁኔታ ካልተፈጠረ በስተቀር ቀጣዮቹ አራት ዓመታት በተከታታይ በየዓመቱ ዓለም አቀፍ የአትሌቲክስ ውድድሮች የሚካሄዱባቸው ይሆናሉ፡፡ በ2022 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2023 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2024 የኦሊምፒክ ጨዋታዎች፣ እና በ2025 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች ይኖራሉ፡፡ በቀጣዩ ዓመት በኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር ከሐምሌ 8 – 17/2014 በዩናይትድ ስቴትስ ኦሪጎን የሚካሄደው የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና አዘጋጆች ሙሉ የውድድሩን ፕሮግራም፣ የማራቶን እና የእርምጃ ውድድሮች የሚካሄዱባቸውን ቦታዎች በትላንትናው ዕለት ይፋ አድርገዋል፡፡ የዓለም ሻምፒዮናውን ውድድር በኃላፊነት የሚመራው የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽንም ከወዲሁ ለዛ ውድድር ተሳትፎ የሚጠበቅበትን አቅዶ መንቀሳቀስ ይኖበርታል፡፡

ከምርጫ ጋር በተያያዘ የሚነሱ ጭቅጭቆችን ለማስቀረት ከወዲሁ ሁሉም አትሌቶች አውቀውት በውስጡ የሚያልፉበትን ገዢ የሆነ የመምረጫ መስፈርት ማዘጋጀት ቀዳሚው ተግባር መሆን አለበት፡፡ የመምረጫ መስፈርት ሁልግዜም በግላዊ ምልከታ እና ፍላጎቶች ላይ በሚመሰረት ምክንያት አነጋጋሪ መሆኑ የማይቀር ነው፡፡ ቢሆንም ባለድርሻ አካላቱን በሙሉ ባሳተፈ መልኩ ውይይት ተደርጎበት ቢወጣ ሁሉንም ገዢ እና ከጭቅጭቅ የፀዳ ሊሆን ይችላል፡፡ እዚህ ላይ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከተከሰቱት ሁኔታዎች አንፃር የሌሎች ሀገሮችንም ተሞክሮዎች በመዳሰስ ነገሩን ሰፋ አድርጎ መመልከት ቢቻል ጥሩ ነው፡፡ ትልልቅ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በተደጋጋሚ እንደታዘብነው አንዳንድ አትሌቶች በቡድኑ ውስጥ ለመካተት የሚያደርጉትን ተገቢ ያልሆነ ሙከራም ማቆም አለባቸው፡፡ ከፋም ለማም ስፖርቱን እንዲመራ ኃላፊነት የተሰጠው ተቋም የሚያወጣቸውን መስፈርቶች ማክበርና በዛ ውስጥ ተመራጭ ለመሆን መሞከር ግድ እንደሚላቸውም መዘንጋት የለባቸውም፡፡ ማኔጀሮች እና አሰልጣኞች በተለይ በማራቶን የራሳቸውን አትሌት ለማስመረጥ የሚያደርጓቸው አላስፈላጊ ግፊቶችም ሊያቆሙ ይገባል፡፡

ለውድድሮች የምናደርጋቸውን ዝግጅቶች ጠንካራ እና ደካማ ጎኖች ከውድድሮች በኋላ መገምገም እና መታረም ያለባቸው ነገሮች ካሉ ማረም፡፡ ከፍተኛ ሙቀት በነበረባቸው በለንደን 2012 ኦሊምፒክ ሶስቱም የወንዶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በሞስኮ 2013 የዓለም ሻምፒዮና ሁለቱ የሴቶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ላይ አምስት የማራቶን (ሶስቱም ወንዶች እና ሁለት ሴቶች) ተወዳዳሪዎቻችን እንዲሁም የሴቶች እርምጃ ተወዳዳሪያችን ለማቋረጥ መገደዳቸውን አስተውለናል፡፡ ስለዚህ በጎዳና ላይ ውድድሮች ከባድ ሙቀት ለሚኖርባቸው ቦታዎች እንዴት መዘጋጀት አለብን የሚለው ጉዳይም በደንብ ሊታይ የሚገባው ይመስለኛል፡፡ አንዳንድ የመም (ትራክ) ተወዳዳሪ አትሌቶቻችን የውድድር ዓመቱ ሲጀምር ድንቅ ብቃታቸውን ያሳዩን እና ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ አቋማቸው እየወረደ ይመጣል፡፡ አሰልጣኞቻቸው ለእነዚህ አይነቶቹ አትሌቶች ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ ብቃታቸውን እያሳደጉ እንዲሄዱ የሚረዳቸውን የልምምድ ፕሮግራም ቢያዘጋጁላቸው መልካም ነው፡፡ በመካከለኛ ርቀት ውድድሮች ላይ በተለይ በወንዶች አሁንም በከፍተኛ ደረጃ የሚፎካከሩ አትሌቶችን ለማፍራት ጠንክረን መስራት ይጠበቅብናል፡፡

Continue Reading

Articles

የኢትዮጵያውያን አትሌቶች የቶኪዮ ኦሊምፒክ የአትሌቲክስ ማጣሪያ ውድድሮች የመጀመሪያ ሁለት ቀናት

Published

on

በሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በቶኪዮ ኦሊምፒክ የመጀመሪያዎቹ ሁለት ቀናት የኢትዮጵያ አትሌቶች የተሳተፉባቸው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል፣ 800 ሜትር በሁለቱም ፆታዎች፣ እንዲሁም የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያዎች ሌላኛዎቹ የኢትዮጵያውያን የትኩረት ማዕከል የነበሩ ውድድሮች ናቸው፡፡ ቀጣዩ ዘገባ የኢትዮጵያውያኑን የማጣሪያ ውድድሮች ተሳትፎ እና ውጤቶች አንዲሁም ተጨማሪ መረጃዎችን ይዟል፡፡

የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል

በአትሌቲክስ ውድድሩ የመክፈቻ ቀን (ዓርብ ሐምሌ 23/2013) ጠዋት ላይ በተካሄደው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ማጣሪያ ከተሳተፉት ሶስት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች መካከል ከምድብ አንድ ለሜቻ ግርማ (8፡09.83) በአንደኛነት፣ ከምድብ ሁለት ጌትነት ዋለ (8፡12.55) በሁለተኛነት ለፍፃሜው ሲያልፉ በምድብ ሶስት የተወዳደረው ታደሰ ታከለ (8፡24.69) ስምንተኛ ወጥቶ ለፍፃሜው ሳያልፍ ቀርቷል፡፡ ለሜቻ ጃፓናዊው ሚዩራ ዩጂን እና ኬንያዊው ቤንጃሚን ኪይገንን በማስከተል ከምድቡ ያሸነፈበት 8:09.83 በኦሊምፒክ የማጣሪያ ውድድሮች ላይ የተመዘገበ የምንግዜውም ፈጣን ሰዓት ሆኗል፡፡ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የፍፃሜ የሜዳልያ ፉክክር በዋናነት በኬንያውኑ ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት፣ በኢትዮጵያውያኑ ለሜቻ ግርማ እና ጌትነት ዋለ እንዲሁም በሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ መካከል እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡

ኢትዮጵያ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በ1980ው የሞስኮ ኦሊምፒክ በሻምበል እሸቱ ቱራ አማካይነት ካስመዘገበችው የነሐስ ሜልያ ድል ወዲህ በርቀቱ በወንዶች ምንም አይነት የኦሊምፒክ ሜዳልያ ድል የላትም፡፡ ሆኖም ከቅርብ ግዜ ወዲህ እየታዩ የመጡ መሻሻሎች እና በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ የተመዘገበው የብር ሜዳልያ ድል በቶኪዮም ሌላ ሜዳልያን ተስፋ እንድናደርግ ያነሳሳን ሆኗል፡፡ ዘግይቶ የተሰላፊ አትሌቶች ለውጥ ከተደረገባቸው ርቀቶች አንዱ በሆነው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በተጠባባቂነት የተመዘገበውና በዋናነት በ5000 ሜትር እንደሚወዳደር ይጠበቅ የነበረው ጌትነት ዋለ ወደመጀመሪያ ተሰላፊነት የመጣ ሲሆን ኃይለማሪም አማረ በመጨረሻ ሰዓት በለሜቻ ግርማ መተካቱም አነጋጋሪ የሆነ ሌላኛው ለውጥ ነው፡፡ ጌትነት በ3000 ሜትር መሰናክልም ጠንካራ ተፎካካሪ አትሌት ሲሆን በዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ አራተኛ ሆኖ ማጠናቀቅ ችሏል፡፡ በፍፃሜው ውድድር በ2019 የርቀቱ የዳይመንድ ሊግ ሻምፒዮን ጌትነት ዋለ እና በወቅቱ የዓለም ሻምፒዮና የብር ሜዳሊስት ለሜቻ ግርማ የሚወከለው የኢትዮጵያ ቡድን በቶኪዮ የኬንያውያኑን የበላይነት ለመግታትና አዲስ የስኬት ታሪክ ለማፃፍ እንደሚበቃ ተስፋ ተጥሎበታል፡፡                     

በ1984 በሎስ አንጀለስ ከተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር አንስቶ በተከታታይ በዘጠኝ የኦሊምፒክ ውድድሮች ወይም ላለፉት 36 ዓመታት የኦሊምፒክ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የወርቅ ሜዳልያ ድል በኬንያውያን ቁጥጥር ስር ይገኛል፡፡ በዓለም ሻምፒዮናም ተመሳሳይ የበላይነት ያላቸው ኬንያውያን ከ17 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች በ14ቱ የወርቅ ሜዳልያው አሸናፊዎች ናቸው፡፡ ሆኖም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ ከኢትዮጵያውያን እና ከሞሮኮ አትሌቶች የገጠማቸው ተግዳሮት ለመሸነፍ እጅግ አቅርቧቸው የነበረ መሆኑ አይዘነጋም፡፡ በአንድ ማይክሮ ሰከንድ ልዩነት አሸናፊነታቸውን ባረጋገጡበት በዶሀው ውድድር የተፈታተኗቸው ኢትዮጵያዊው ለሜቻ ግርማ እና ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮው ፍፃሜ ለሌላ ብርቱ ፉክክር እየጠበቋቸው ይገኛሉ፡፡ ባለፉት ሁለት የዓለም ሻምፒዮናዎች በቅደም ተከተል የብር እና የነሐስ ሜዳልያን ያገኘው ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮ ከሚወዳደሩት በሙሉ የላቀና 7፡58.15 የሆነ የራሱ ምርጥ ሰዓት ያለው ነው፡፡

ኬንያ በቶኪዮ ያለፈው ውድድር ሻምፒዮንነቱን ክብር የሚያስጠብቅላትን አትሌት ይዛ መቅረብ ሳትችል ቀርታለች፡፡ ከአምስት ዓመት በፊት በሪዮ የኦሊምፒክ እንዲሁም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀ የዓለም ሻምፒዮን የሆነው ኮንሰስለስ ኪፕሩቶ ባለፈው ወር በኬንያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ውድድሩን ባለማጠናቀቁ የኦሊምፒክ ሻምፒዮንነት ክብሩን ለማስጠበቅ በቶኪዮ አልተገኘም፡፡ ስለዚህ አሁን የረጅም ግዜ የበላይነታቸውን የማስጠበቅ ኃላፊነቱ በ2019ኙ የዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ በቅደም ተከተል ስድስተኛ እና ሰባተኛ ሆነው ባጠናቀቁት ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት ላይ ወድቋል፡፡  

የሴቶች 800 ሜትር

ከአትሌቲክሱ የጀመሪያ ቀን የጠዋት መርሀግብሮች አንዱ በነበረው የሴቶች 800 ሜትር ማጣሪያ በምድብ ሶስት በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ2 ደቂቃ ከ01.20 ሰከንድ ሁለተኛ የወጣችው ሀብታም አለሙ ለግማሽ ፍፃሜው ያለፈች ሲሆን በሁለተኛው ቀን ምሽት ላይ በተካሄደው የግማሽ ፍፃሜ ውድድር ላይም በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ1:58.40 ሁለተኛ በመሆን በኦሊምፒክ የውድድር ታሪክ ለመጀመሪያ ግዜ በርቀቱ ለፍፃሜ ውድድር የበቃች ኢትዮጵያዊት ሆናለች፡፡ ሀብታም ከውድድሩ በኋላ በቶኪዮ ለሚገኘው ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው በሰጠችው አጭር ቃል ‹‹ውድድሩ ትንሽ ፈታኝ ነበር ነገር ግን ለሀገሬ ስል ያለኝን አቅም ሁሉ ተጠቅሜያለሁ፡፡ ክብሩ ይስፋ ለመድኃኒዓለም በመጨረሻም አሪፍ ውጤት ላይ ደርሻለሁ፡፡ ለኦሊምፒክ የፍፃሜ ውድድር ሳልፍ የመጀመሪያዬ ነው፡፡ ከዚህ በፊትም ከኢትዮጵያ ለፍፃሜ የደረሰ ያለ አይመስለኝም እና አሁንም መጨረሻዬን ያሳምርልኝ ነው የምለው›› ብላለች፡፡  

በሴቶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ በምድብ አራት በ2.01.98 አራተኛ ሆና ያጠናቀቀችው ነፃነት ደስታ ወደ ግማሽ ፍፃሜው መቀላቀል ሳትችል ስትቀር በጀማሪዎች ስም ዝርዝር ላይ ስሟ ተካቶ በምድብ አንድ እንደምትሮጥ ስትጠበቅ የነበረችው ወርቅውሀ ጌታቸው ግልፅ ባልተደረገ ምክንያት ውድድሩን ሳትጀምር ቀርታለች፡፡

የወንዶ 800 ሜትር

የወንዶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ ላይ የተሳተፈው ኢትዮጵያዊው መለሰ ንብረት ከምድብ ሶስት በ1:47.80 ሰባተኛ ሆኖ በማጠናቀቅ ለግማሽ ፍፃሜው ማለፍ ሳይችል ቀርቷል፡፡ በመሐመድ አማን ስኬቶች በመነቃቃት ላይ የነበረው የወንዶች 800 ሜትር ከቅርብ ግዜ ወዲህ ኢትዮጵያ ሶስት ሰዓት የሚያሟሉ ተወካይ አትሌቶችን ለማግኘት እየተቸገረችበት የምትገኝ ርቀት እንደሆነ እየታየ ነው፡፡ የኦሊምፒክ ሚኒማ ማሟላት የቻለ አንድ አትሌት ብቻ ይዘን የቀረብንበት የቶኪዮ ኦሊምፒክም ይህ ችግር እንዳልተቀረፈ የታየበት ሌላኛው አጋጣሚ ሆኗል፡፡  

የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ

በአትሌቲክሱ የመጀመሪያ ቀን ሐምሌ 23/2013 ምሽት ላይ በተደረት የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ ላይ የተሳተፉት ሶስቱም ኢትዮጵያውያን አትሌቶች ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ ለሚደረገው የፍፃሜ ውድድር አልፈዋል፡፡ ከምድብ አንድ ሰንበሬ ተፈሪ (14፡48.31) እና እጅጋየሁ ታዬ (14፡48.52) የኔዘርላንዷ ሲፋን ሀሳን (14፡47.89) እና ኬንያዊቷ አግነስ (14፡48.01) ቲሮፕን ተከትለው በቅደም ተከተል ሶተኛ እና አራተኛ ሆነው ሲያልፉ ከምድብ ሁለት ጉዳፍ ፀጋዬ (14፡55.74) ኬንያዊቷ ሔለን ኦቢሪ (14፡55.77) አስከትላ በአንደኛነት አልፋለች፡፡


ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ በሚደረገው የሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በሄንግሎ በተከናወነው የኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ባስመዘገበችው የራሷ ምርጥ 14:13.32 የርቀቱ የወቅቱ ፈጣን አትሌት ሆና ወደ ቶኪዮ ያቀናችው ጉዳፍ ለወርቅ ሜዳልያ ድል ከሚጠበቁት መካከል ናት፡፡ በሄንግሎው ውድድር ላይ ጉዳፍን በመከተል በቅደም ተከተል 14:14.09 እና 14፡15.24 በሆነ ሰዓት የጨረሱት እጅጋየሁ እና ሰንበሬም በዓለም የምንግዜም ምርጥ ዝርዝር ውስጥ የስድስተኛ እና ሰባተኛ ደረጃን ለመያዝ የበቁ ጠንካራ አትሌቶች ናቸው፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ የሴቶች 5000 ሜትር ተወዳዳሪዎች ዝርዝር ሶስቱን ኢትዮጵያውያን ጨምሮ ከዓለም የምንግዜም ምርጥ አስር የርቀቱ ሯጮች አምስቱን ያካተተ ነው፡፡ ኬንያውያኑ ሄለን ኦቢሪ እና አግነስ ቲሮፕ ከምንግዜም ምርጥ አስሮቹ ውስጥ የሚካተቱ ሲሆኑ በ12ኛ ደረጃ ላይ የምትገኘው ኔዘርላንዳዊቷ ሲፋን ሀሳንም የቶኪዮውን የፍፃሜ ፉክክር በጉጉት እንዲጠበቅ የምታደርግ ብርቱ አትሌት ናት፡፡

Continue Reading

Articles

ሰለሞን ባረጋ ለአስራ ሶስት ዓመት የራቀንን የወንዶች 10,000 ሜትር ድል በቶኪዮ ወደ ኢትዮጵያ መልሶታል

Published

on

218076583_1010892909482678_1235421043554241523_n

በቶኪዮ ኦሊምፒክ በጉጉት ሲጠበቅ የነበረው የአትሌቲክስ ውድድር በተጀመረ በሁለተኛው ቀን በወንዶች አስር ሺህ ሜትር ኢትዮጵያውያንን እጅግ ያስደስተው ድል በወጣቱ ሰለሞን ባረጋ አማካይነት ተመዝግቧል፡፡   
በ1980 ሞስኮ ላይ ምሩፅ ይፍጠር በርቀቱ ለመጀመሪያ ግዜ የኦሊምፒክ የወርቅ ሜዳልያ ካስገኘ በኋላ ከተደረጉት አስር የኦሊምፒክ የወንዶች 10 ሺህ ሜትር ውድድሮች ኢትዮጵያ አምስቱን በበላይነት ለመጨረስ ችላለች፡፡ የርቀቱ ንጉሶች ሀይሌ ገብረስላሴ እና ቀነኒሳ በቀለ ከ1992 እስከ 2008 ዓ.ም. በአራት ተከታታይ የኦሊምፒክ ውድድሮች ላይ በማሸነፍ የርቀቱ የወርቅ ድል ለኢትዮጵያ ብቻ የተሰጠ እንዲመስለን አድርገውንም ነበር፡፡ ከ2008ቱ የቤይጂንግ ኦሊምፒክ የቀነኒሳ በቀለ ድል በኋላ በተከሰተው የሞ ፋራህ የበላይነት ምክንያት ተመሳሳዩን ድል በቶኪዮ ለማየት 13 ዓመታትን መጠበቅ ግድ ብሎናል፡፡ ላለፉት አስራ ሶስት ዓመታት በጉጉት ስንጠብቀው የቆየነውን የ10 ሺህ ሜትር የኦሊምፒክ ድል በመጨረሻም ሰለሞን ባረጋ በቶኪዮ አጎናፅፎናል፡፡ የሰለሞን የቶኪዮ የወርቅ ሜዳልያ ድል ኢትዮጵያ ካለፉት አስራ አንድ ኦሊምፒኮች በርቀቱ ለስድስተኛ ግዜ የበላይ ሆና እንድትጨርስ ያስቻለም ነው፡፡ ድሉ በቶኪዮ የአትሌቲኪስ ውድድሮች የመጀመሪያው የወርቅ ሜዳልያ ድል ሆኖም ተመዝግቧል፡፡ ሰለሞን ባረጋ በ2018 የበርሚንግሀም የዓለም የቤት ውስጥ ውድድር በ3000 ሜትር እና በ2019 የዶሀ ዓለም ሻምፒዮና ላይ በ5000 ሜትር የብር ሜዳልያ ካገኘ በኋላ በመጀመሪያ የኦሊምፒክ ተሳትፎው ከፍተኛ ክብር የሚሰጠውን የ10,000 ሜትር የወርቅ ሜዳልያ ድል ለማሳካት በቅቷል፡፡

‹‹የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት››
ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድል በኋላ

ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድሉ በኋላ በስፍራው ከሚገኘው የስራ ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው ጋር ባደረገው አጭር ቃለ ምልልስ የሚከተለውን ብሏል ‹‹ረጅም ርቀት የእኛ ስፖርት ነው ተብሎ ይታመናል፡፡ ሆኖም በኦሊምፒክ ውድድር ላይ ወርቅ ሜዳልያ ከወሰድን ብዙ ግዜ አልፎናል፡፡ ይህን ነገር ለመጨረሻ ግዜ ያሳካውም ቀነኒሳ ነበረ፡፡ ዛሬ በቶኪዮ ድሉን በማሳካቴ በጣም ደስተኛ ነኝ፡፡ በተለይ ለእኛ ከቶኪዮ ጋር አበበ ቢቂላን የምናስታውስበት ድል ስለሆነ ያንን በማሳካቴም በጣም ተደስቻለሁ፡፡ ዘንድሮ ከኡጋንዳ የዓለም ሪኮርድ የሰበረው ቼፕቴጌይ እና የዓመቱን ፈጣን ሰዓት የሮጠው ኪፕሊሞ ነበሩ፡፡ እናም ውድድሩ በጣም ይፈጥናል ብዬ ነበር የጠበቅኩት ግን አልተሮጠም፡፡ ውድድሩን የጨረስነውም 27 ቤት ነው፡፡ የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት፡፡ ኡጋንዳውያኑ አትሌቶች ዛሬ ብዙም አልታገሉም፡፡ አብዛኛውን ሰዓት ከኋላ ነው የቆዩት እና እንደዚህ ይሆናል ብዬ አልጠበቅኩም ነበር፡፡ እነርሱን ካሜራ ላይም እያየኋቸው ስለነበር ስለነሱ ብዙም አልተጨነቅኩም እንደውም ከእነሱ ይልቅ የእኛን ልጆች ነበረ ይወጣሉ ብዬ የጠበቅኩት፡፡ በውድድሩ መሀል ተጠባቂ የሆኑት ኡጋንዳውያን ወደኋላ ቀርተው ሶስተኛው የቡድን አጋራቸው ወደፊት ወጥቶ በሰፊ ልዩነት ሲመራ እኛ እነሱን ስንጠብቅ እሱ አዘናግቶ እንዳያሸንፍ ልዩነቱን ለማጥበብ ሞክሬያለሁ፡፡ ምናልባት እነሱ እኛን ሲጠብቁ አንተ ሂድ ያሉት ነበር የመሰለኝ፡፡ ከዚህ በፊት በእንደዚህ አይነቱ ነገር ዳይመንድ ሊግ ላይ ስለተሸወድኩኝ ያንን እንዳይደግሙ ብዬ ነበረ ልዩነቱን ለማጥበብ የሞከርኩት፡፡ የአሰልጣኜንም ምክር እየሰማሁ ስለነበረ የምሮጠው እና ወደኋላ ተመለስ እያለኝ ስለነበር ወደኋላ ተመልሻለሁ፡፡ የእነርሱ እስትራቴጂ እሱን ወደፊት እንዲወጣ አድርገው እኛን ለማድከም ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ስንነጋገር ወደፊት ጠጋ በል እያልኩት ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ልምምድም አብረን ነበረ የምንሰራው፡፡ እኔ እንደውም ከአንድ እስከ ሶስት እንወጣለን ብዬ ነበር የጠበቅኩት አጋጣሚ ሆኖ አልተሳካም ነገር ግን ወርቁን ወደኢትዮጵያ በመመለሳችን በጣም ደስተኛ ነን፡፡›› ብሏል፡፡

Continue Reading

Trending