Connect with us

Articles

ሦስት መንግሥታትን በቤተመንግሥት ውስጥ

Published

on

93b492fce0c89114d0b3d8ff6d120af6_XL

 

April 07, 2014 | Written by  አበባየሁ ገበያው

አቶ አያሌው  ይመር ከቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ጀምሮ እስከ ኢህአዴግ ዘመን በሦስት መንግሥታት ቤተመንግሥት ውስጥ ሰርተዋል – በኃላፊነት፡፡
በተለይ ጃንሆይ የቤተመንግስቱ ኃላፊ አድርገዋቸው ነበር፡፡ ከንጉሱም ጋር ቅርበት ነበራቸው፡፡
የ84 ዓመት የዕድሜ ባለፀጋው አቶ አያሌው ስለ ቤተመንግሥት ሥራቸውና ስለንጉሱ ከጋዜጠኛ አበባየሁ ገበያው ጋር በስፋት አውግተዋል፡፡ እነሆ፡-

ከአፄ ኃይለስላሴ ጀምሮ፣ በደርግም ሆነ በኢህአዴግ ቤተመንግስት ውስጥ ነበሩ፡፡ እንዴት ነው ቤተመንግስት የገቡት?
በ1952 ዓ.ም ነው  ቤተመንግስት የገባሁኝ፡፡ ጄነራል አበበ ነበሩ ያሳደጉኝ፡፡ አክስቴ 40 ሺ  ሄክታር ቦታ ነበራት፡፡ እዚሁ አሁን ስድስት ኪሎ ተብሎ የሚጠራው አካባቢ፡፡ አሁንም የምኖረው እዚሁ አካባቢ ነው፡፡ በጣም ሰፊ ነበር፡፡ እኛ የእቴጌ ጣይቱ ወገኖች ነን፡፡ ጎንደር፣ ጎጃም፣ የጁ… የእኛ ነው፡፡ ጠዋት ማታ ጄነራል አበበን ነበር የማስታምመው፡፡ ጄነራል አበበ የታመሙት ቲቢ ነበር፤ ሳንባ በሽታ፡፡ ጃንሆይ መጥተው ሲያይዋቸው ሁልጊዜ ሰላምታ እሰጣቸው ነበር፡፡ “እንዴት ዋልክ” ይላሉ። ሲወጡ ጥጥ በአልኮል ነክሬ በር ላይ እጠብቃቸዋለሁ፡፡ እጃቸውን አልኮል በነካው ጥጥ ጠረግ ጠረግ ያደርጉትና ፈገግ ብለው ያዩኛል፡፡ ጄነራልም ከህመማቸው አላገገሙ እሳቸውን ቀብሬ አክስቴን ልጠይቅ ወደ ስድስት ኪሎ እያመራሁ እያለ… ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ሆስፒታል የሚባለው ጋ… አሁን የካቲት 12 ነው መሰለኝ የምትሉት “ጃንሆይ መጡ መጡ” ተባለ፡፡ እንዳጋጣሚ ነው አየት አድርገው ያወቁኝ፡፡ እናም አስጠሩኝ፡፡
“የት ነው ያለኸው?” አሉኝ፡፡
“አክስቴ ጋ” አልኳቸው፡፡ አንገታቸውን ወዝወዝ አድርገው አለፉ፡፡
ቤት ሄጄ የተባልኩትን የሆነውን ሁሉ ለአክስቴ ነገርኳት፡፡ አክስቴም “ምን ይታወቃል… ሊያሰሩህ ይሆናል” አሉኝ፡፡ አንድ ጠዋት የእቴጌ ዣንጥላ ያዥ (ረጅም ነው) ተልኮ ቤታችን መጣ፡፡ “ኧረ ተካ ገዳ… ከመቼ ወዲህ…” አሉ አክስቴ፡፡
“የድሮው ጠጅ የለም እንዴ… እሜቴ?” እያለ እያጨዋወታቸው ወደ ቤት ዘለቀ፡፡
“የጄነራል አበበ አሽከር የነበረውን አምጣ ተብዬ ነው” አላቸው፡፡ ከቤት ይዞኝ ሄደ፡፡ ስድስት ኪሎ ልደታ አዳራሽ በፊት ለፊት በር ይዞኝ ገባ፡፡ ጃንሆይ እጄን ይዘውኝ፤
“ከዛሬ ጀምሮ ከዚህ እንዳትነቃነቅ” አሉኝ፡፡ በቃ! እዚያው ቀረሁ  ቀረሁ፡፡
ቤተመንግስት ውስጥ ምን ነበር የሚሰሩት?
በፊት የመጠጥ ቤት ኃላፊ ነበርኩ፡፡ በኋላ ከመጠጡ ወጥቼ ምክትል የእልፍኝ አስከልካይ ሆንኩ፡፡ ሴት ወይዘሮና መኳንንቱን ከእቴጋ ጋር አገናኝ ነበር፡፡ እቴጌ ቢሮ ነው የሚቀመጡት፡፡ የተበደለውን፣ ፍርድ ጐደለብኝ የሚለውን “ውሰድና ለእገሌ አገጣጥም፣ በቶሎ ፍርዱ ይታይለት” ብለው ያዙኛል፡፡ ጃንሆይም ለብቻቸው ችሎት አላቸው፤ በችሎታቸው ያስችላሉ፡፡ ምሳ ሲደርስ መኳንንቱ ይመጣሉ፤ ጃንሆይ ጋ ምሳ ለመብላት፡፡ ጃንሆይ ያን ምሳ ይጋብዙና ወደ ማረፊያቸው ይገባሉ፡፡ ጠዋት ፆም ከሆነ፣ ፀሎታቸውን ጨርሰው ለባብሰው ነው ቁጭ የሚሉት። ስድስት ሰዓት ሲሆን የህዝብ ችሎት ቀርበው ያሟግታሉ፡፡ ከዛ ቅዳሴ ካለ ተነስተው ይሄዳሉ፡፡
ቀጠሮ ሲኖር ማስታወሻ እንይዛለን፡፡ “በዚህ ሰዓት እንግዳ ይመጣል” ብለን ለጃንሆይ እንነግራለን፡፡ አስተርጓሚው ይገባሉ፤ እኛ እንወጣለን። እኔ ለእቴጌም ለጃንሆይም ቅርብ ነበርኩ፡፡  መንግስቱ ንዋይ ያንን ካደረገ በኋላ እኮ (መፈንቅለ መንግሥቱን ማለታቸው ነው) የታችኛው ቤተመንግስት የቢሮዋቸው ኃላፊ አድርገውኝ ነበር፡፡ አዛዡ፣ ሊጋባው፣ አጋፋሪው… ብዙ ብዙ ደረጃ ነበር፡፡ ጠቅላዩ ግን የቤተመንግስቱ ሚኒስትር ናቸው፡፡ በእኔ ሥር አስራ አምስት ሰራተኞች ነበሩ፡፡ ጃንሆይ ብሔራዊ ቤተመንግስት ነው የሚበሉትም የሚያድሩትም፡፡ ፈረንጆች አንዳንድ ገፀ በረከቶች ሲሰጡዋቸው፤ ያንን አንስቼ አስቀምጣለሁ፡፡ በኋላ ያዩትና… “ምንም የሚረባ ነገር አይደለም… ብቻ ይሁን” ይላሉ፡፡
እስቲ የጃንሆይን የዕለት ዕለት ተግባር ይንገሩኝ…?
ከጠዋቱ በ12 ሰዓት ላይ ወታደሩ ከአንደኛ በር ተነስቶ፤ በሰልፍ ሂዶ ነው ባንዲራ በጥሩንባ የሚሰቅለው፡፡ የባንዲራ መስቀያው ፊት ለፊት የእሳቸው መኝታ ቤት ነው፡፡ በራቸውን ወለል አድርገው አንደኛ በር ድረስ ያያሉ፡፡ የጠዋት የሙቀት ልብሳቸውን ለብሰው፤ በዛውም ወደ ፀሎት ይሄዳሉ፡፡ የፀሎት ስፍራቸው፣ ከእንጦጦ ማርያም ትይዩ ነው፡፡
ወደ ፀሎት ሲያዘግሙ “እንዴት አደራች” የለም፤ ዝም ነው የሚሉ። ሰው አያነጋግሩም፡፡ ፀሎታቸውን ሲያበቁ ነው የሚያነጋግሩት፡፡ ከላም አላቢዎችና ፈረስ ቦራሾች በቀር በዚያች አካባቢ ዝር የሚል የለም፡፡ ዳዊቱን የሚደግሙት በቃላቸው ነው …ግዕዙን እኮ ነው፡፡ በ12 ሰዓት ጠዋት የቆሙ ሁለት ሰዓት ሲሆን የቆሙባትን መሬቷን ሳም አድርገው ነው የሚነሱት። ከዛ የከብቶቹን ኃላፊ ይጠሩታል፡፡
“ተሰማ … ላሟ ጥጃዋን ስትዋጋት አላየህም … ለምንድነው?” ይላሉ፡፡ ወደ ፈረሶቹ ዘወር ይሉና ደግሞ፤ “ክፍ.. ሲነክሰው ዝም ብለህ ታያለህ፤ አላየሁም መሰለህ … ሁለተኛ ተጠንቀቁ” ይላሉ፡፡
እስቲ ስለ1953 ዓ.ም. የታህሳስ ግርግር፤ ይንገሩኝ…?
እዚያው ቤተ መንግስት ውስጥ ነበርን፡፡ መንግስቱ ንዋይ እኮ ነው፡፡… ጃንሆይ ፈረንጅ አገር ሄደዋል፡፡ እቴጌ… መኳንንቱ ሚኒስትሮቹ አሉ፡፡ እኛ አላወቅንም፡፡ ማታ 4፡30 ወደ 5 ሰዓት ገደማ ነው- እኔ ወደ ቤቴ የምገባው፡፡
ለምን?
ቁልፍ ይዣለኋ!
የምን ቁልፍ?
የመጠጡን ነዋ! እቴጌም ቢኖሩ ያው እንደ ጃንሆይ ናቸው፡፡ ጃንሆይ የትም ለመሄድ ሲያስቡ ድብቅ ነው፡፡ ያኔም ለህዝብ አልተነገረም፡፡ የሚያውቅ ግን ያውቃል፡፡ ከዚያ እንግሊዝ አገር ሆነ መቀመጫቸው፡፡ ቆይተው ባለቤታቸውንና ልጆቻቸውን ወሰዱ፡፡ የጃንሆይ አባት ራስ መኮንን፣ እንግሊዝ አገር የሠሩት ቤት አለ – “ፌርፊልድ ቤተመንግስት” ብለዋታል ጃንሆይ፡፡ ከከተማው ወጣ ብሎ ነው የሚገኝ፡፡
እርስዎ የእንግሊዙን ቤተመንግሥት የማየት ዕድል ገጥሞዎታል?
አላየሁትም፡፡ ጃንሆይ ከተመለሱ በኋላ በተራ እንደወስዳችኋለን ብለው ነበር፡፡ እድላችን ሆኖ አልሄድንም፡፡ በፎቶግራፍ ግን አይቼዋለሁ። እና ጃንሆይ እንግሊዝ አባታቸው ቤት ገቡ፤ ልጆቻቸውንም ባለቤታቸውንም ወሰዱ፡፡ ትንሽ የተማሩትን ባለስልጣናትም ወስደዋል፡፡ ሃሳባቸው የጣልያንን ወረራ ለዓለም ከፍተኛው ፍ/ቤት ማቅረብ ነበር፡፡
መንግስቱ ንዋይ መክዳቱን ጃንሆይ አውቀዋል። በስምንተኛው ቀን ቤተመንግስቱ በታንክ ተከቦ… ስራ ልንገባ ስንሄድ አይቻልም አሉለን፡፡ ሚኒስትሮችን ማታ “እቴጌ ታመዋል” ብሎ ጠርቶ አጐራቸው። እቴጌ የራሳቸው ቤት አለ፤ ከአሜሪካ ኤምባሲ ጐን፤ የእናታቸው ቤት ነው፤ እዛ ገቡ፡፡ ሲነጋ ሄድን፤ ሰውም ዙሪያውን ከበበ፡፡
ወዲያው አልጋ ወራሽ በሬዲዮ “እኔም እንደ አንድ ኢትዮጵያዊ ሆኜ ለአገሬ ላገለግል በተቆረጠልኝ ደምወዝ…” የሚል ነገር ሲናገሩ ክው አልን፡፡ “አስገድዷቸዋል…” አልነ፡፡
ጠቅል ይህን ሲሰሙ ባሉበት ሆነው ብድግ አሉ።
“ህዝቤን እኔ አውቀዋለሁ፤ ህዝባችን እኛን ይወደናል፤ ግዴለም እኛ ከአንድ ከሁለት ሰው ጉዳይ የለንም” ብለው ገሠገሡ፡፡ አስመራ ሲገቡ የአስመራ ህዝብ “እኛ እንቅደም እርስዎ ይቆዩ” አለ.. “አይ ግዴለም” ብለው መጡ፡፡ ያኔ አውሮፕላን ማረፊያው ጦር ኃይሎች ነበር፡፡ ያን ጊዜ የቦሌው አውሮፕላን ማረፊያ አልተሠራም፡፡ እዚያ ሄደን ንጉሱን ጠበቅናቸው፡፡ መሬቷ አትታይም፡፡ ህዝቡ ለጉድ ነበር፡፡ ጃንሆይ ፈገግ ፈገግ እያሉ ነበር፡፡ አቡነ ባስሊዎስ ከጐናቸው ነበሩ፡ የጦር ሚኒስትሮቻቸው ጀነራል መርድ መንገሻና ጀነራል ከበደ ገብሬ ነበሩ መንግስቱ ንዋይን ድል ያደረጉት፡፡ ሰራዊቱ ተዋጋ፡፡ ለካ ግማሹ ክቡር ዘበኛም አላወቀም፡፡ “እንግሊዝኛ ቆጠርን!!” የሚሉት ናቸው የከዱት። ጃንሆይ ቀጥታ ልዕልት ተናኘ ቤት ነው የገቡት፡፡ ቆዩና ብሔራዊ ቤተመንግስት ገቡ፡፡ ለሊቱን ሙሉ ተኩስ ነበር፡፡ ጃንሆይ  “እባካችሁ ከልክሉ” ይላሉ። አበበ አረጋይም ተው ይላሉ፡፡ ጃንሆይ ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ሆስፒታል ሄደው ብዙ ሬሳ ተመለከቱ። ሬሳው ሲታይ “እነ ራስ ስዩም፣ እነ አበበ አረጋዊ… ሚኒስትሮች ሁሉ… ነበሩበት፡፡ መንግሥቱ ንዋይ ኩዴታው መክሸፉን ሲያውቅ ቀጨኔ መድሃኒያለም ተደብቆ፣ ሌሊት ወደ ሶማሊ ሲሄድ ዝቋላ ላይ ተያዘ። ተታኮሰ፤ አንድ አይኑን መቱት፡፡ ወንድምየውን ገደሉት፡፡ እሱን ወደ ጃንሆይ አመጡት፡፡ ብርድ ልብስ ለብሶ ባዶ እግሩን ነበር፡፡
“መንግስቱ” አሉት ጃንሆይ፤ አንድ ዓይኑ አያይም “ያ ሻምፓኝ የምትጠጣበት ቤተመንግስት ነው” “አይታየኝም” አላቸው፡፡ ይኸኔ “ውጡ ውጡ” ተባልንና ወጣን፡፡ እሱና እሳቸው ብቻ ቀሩ፡፡ ህክምና ተደረገለትና ለፍርድ ቀረበ፡፡ ያ ሁሉ ደመኛ ዘመድ መጣልሽ፡፡ ከፍተኛ ፍ/ቤት ሰው ግጥም አለ። የሞት ፍርድ ተበየነበት፡፡
ተክለ ሃይማኖት አደባባይ መሰላል መስቀያ ተዘጋጅቶ ለንጋት አጥቢያ ላይ በ12 ሰዓት ህዝቡ ግጥም ብሏል፡፡ መንግስቱ ገበር ጅንስ ሱሪና ከላይ ሸሚዝ ነበር የለበሰው። የመስቀያውን ደረጃ ጢብ ጢብ ብሎ ወጣ፤ ወዲያው መሰላሉን ሸርተት አደረጉት፡፡ በአደባባይ ተሰቀለ፡፡ ከዛ አብረው የኖሩት መርድ መንገሻ ስቅስቅ ብለው አለቀሱ፡፡
ምክትል እልፍኝ አስከልካይ ሆኜ እሰራ ነበር፤ ለእቴጌ መነን፡፡ ጃንሆይ ወታደሩንም፣ ሹማምንቱንም ሰብስበው “የተወለድኩበትን የአባቴን ቤት ለዩኒቨርስቲ አስረክቤዋለሁ” አሉ፡፡ ያ ሁሉ ሚ/ር የተረሸነው እዛ ውስጥ ነው፡፡ ግብዣቸውን አድርገው ብሔራዊ ፍልውሃ ቤተመንግሥት ገባን። ያን ጊዜ እሳቸው ህዝባቸው እንዲማርላቸው፣ ያን ጊዜ ጨለማ ነው፤ ትምህርት የለም፡፡ በየአገሩ፣ በየወረዳው እየሄዱ እንጨት አጣና እየረበረባችሁ ት/ቤት አቋቁሙ አሉ፡፡ መጽሐፉን ሁሉ በመኪና እየጫኑ እየሄዱ ይሰጡ ነበር፡፡
በቅርቡ የወጣ መጽሐፍ፤ ጃንሆይ ጥፋት የፈፀሙ የቤተመንግሥቱ ባለሟሎችን በአለንጋ ይገርፉ እንደነበረ ይገልፃል፡፡ እርስዎ ይሄን ያውቃሉ?
ጃንሆይ!!? (ራሳቸውን ይዘው እየነቀነቁ) ጠርተው “ተው! እንደዚህ አይነት ብልግናህን ተው!” ብለው ነው የሚመክሩት፡፡ ብለው ብለው ሲያቅታቸው “አለንጋ አምጡ” ብለው…ትንሽ ነካ አድርገው ነው የሚተውት፡፡
ይኼው መጽሐፍ …ስስት አለባቸው ይላል ንጉሡን?
ውሸት ነው፡፡ በልተሸ የጠገብሽ አይመስላቸውም እኮ፡፡ “አንሺ፣ ብይ… ያወጣሽውን ምግብ መጨረስ አለብሽ” ነው የሚሉሽ፡፡ ሴት ወንድ ሳይሉ ይጋብዛሉ፡፡ እሳቸው የሚቆጡት መብራትና ውሃ ያለጥቅም ሲባክን ነው፡፡ “መብራትና ውሃ ማን አባቱ ነው የሚከፍተው? ጥራ ማን ነው የከፈተው ይሄን ውሃ፤ እናንተ አታውቁትም፤ እኛ እናውቀዋለን የውሃን ጡር” ይላሉ፡፡
የጃንሆይ አመጋገብ እንዴት ነበር?
ጃንሆይ የእኛን ሀገር ምግብ ብዙም አይወዱትም ትንሽ አልጫ ነበር የሚወዱት፡፡ በተረፈ ግን የፈረንጅ ምግብ ነው የሚመርጡት ኬክ ከምግብ በኋላ ሳይሆን በ10 ሰዓት ከሻይ፣ ከወተት ጋር ሆኖ ይቀርብላቸዋል፡፡ ራሳቸው የሚፈልጉትን ያህል ቆርጠው ነው የሚበሉት፡፡
እቴጌ ጣይቱ የአፄ ምኒልክ ቀኝ እጅ እንደነበሩ ይነገራል፡፡ የአፄ ኃይለሥላሴ እቴኔ መነንስ እንዴት ያሉ ነበሩ?
እቴጌ እንኳን ፀሎተኛ ናቸው፡፡ እቴጌ ጣይቱማ በጦሩም ጭምር አሉበት፡፡ እኝህ እቴጌ መነን ፀሎት ብቻ ነው፤ ደግ ሰው ነበሩ፡፡ በፀሎት ጥሩ አድርገው አገራቸውን የረዱ ሰው ናቸው፡፡ መንህፍት ማንበብ፣ ዳዊት መድገም እንጂ ሌላ የሚያውቁት ነገር የለም። ብቻ ከፈረንጆቹ ጋር ቀጠሮ ሲኖራቸው በአስተርጓሚ መልስ ይሰጣሉ፡፡ ጃንሆይን ያልሽ እንደሆነ ደግሞ የደግነታቸውና የአስተዋይነታቸውን ብዛት አልነግርሽም። መኳንንቱ እንደመሰለው ሲፈርድ… እሳቸው ችሎት ቀርበው ጉዳዩ ሲነበብ ልብ ብለው ያደምጣሉ፡፡ “እዚች ጋ ምልክት አድርግ” እያሉ ተነቦ ሲያልቅ.. “እስቲ ቅድም ምልክት ያደረክበትን አንብብ” ይላሉ መልሰው፡፡ ያ ሁሉ ተደርጐ ነው እሳቸው የሚፈርዱት፡፡ ከዚያ “ርስቱን ቀማኸው፤ አያቱ አድዋ ዘምቶ፣ አባቱም ማይጨው ሞቶ አንተ ጣሊያን ሰጠኝ ብለህ የያዝከው መሬት አይደለም… ለእሱ ይገባል” ብለው ይፈርዳሉ፡፡ ልጃቸው ቢሆንም እንኳ ለሃቅ ነው የሚፈርዱት፡፡ ልብ እንደ ጐራዴ ተመዞ አይታይ እንዴት ብዬ ልንገርሽ? ለፍርድ በጣም ይጠነቀቃሉ፡፡ እንደሳቸው ጥንቁቅ ማንም የለም። ጠዋት ማታ ፖለቲካውን አስተዳደሩን… ይከውናሉ። በቀኛቸው ዶሴ በግራም ዶሴ ነው፡፡ የሞት ፍርድ እሳቸው ካልፈረሙበት አይፈፀምም፡፡ የፍርድ ሚኒስትሩ አቶ አካልወርቅ “ጃንሆይ ያን ነገር እባክዎ አዘገዩት” ይሏቸዋል፡፡
እሳቸውም “ሰው ለመግደል ምን ያስቸኩልሃል?” ይሉታል፡፡ ይሄኔ ዝም ይላል፡፡ ሁልጊዜ የሞት ፍርድ ላይ ፊታቸውን አዙረው ፀልየው ነው፡፡ ምን ያድርጉ… ፍርድ ነዋ፤ አይቀር!
ቀደም ሲል በጠቀስኩልዎት “የንጉሱ ገመና” መፅሃፍ ላይ “ሴሰኛ” መሆናቸውና ከቤተመንግሥት የፅዳት ሠራተኞች ጋር ሳይቀር ይቀብጡ እንደነበር ተጠቅሷል፡፡ ይሄስ ምን ያህል ሃቅ ነው?
አይ ሰው ከንቱ! ይሄን አለም የተውት ገና ከስደት ሲመጡ ነው፡፡ ግን እሳቸው ምን ቸገራቸው! አየሽ… ባላደረግሽው ነገር ስትታሚ እግዚአብሔር ነው ዋስሽ። እሳቸውን ማንም የሚጠረጥራቸው የለም። ባይሆን እንኳ እነ ልዑል መኮንን… ልጆች ስለሆኑ ጨዋታ ይፈልጉ ይሆናል፡፡ አፄ ኃይለሥላሴ የተማሩ እኮ ናቸው፡፡ የሊቁን ትምህርት በግዝ ሲነግሩሽ… ሌላ ነው፡፡ አባታቸው ራስ መኮንን ጥሩ አድርገው አስተምረዋቸዋል፡፡ ኦሮምኛ ሲናገሩ ጥርት አድርገው ነው፡፡ በእርግጥ ንጉስ ስለሆኑ በአስተርጓሚ ነው የሚሠሙት፡፡ አንዴ መንገድ ሲሄዱ አንዱ “ጃንሆይ ተበደልኩ” እያለ በኦሮምኛ ይማፀናል፡፡ ጃንሆይም አብሯቸው ያለውን ሰው “ምን አለ?” ብለው ጠየቁት፡፡ እሱ ለካ ኦሮምኛ አይችልም፡፡
“ኧረ እኔ አላውቀውም ጃንሆይ” አላቸው፡፡
“ምን አባክና የአገርህን ቋንቋ አታውቅም” ብለው ገሰፁት፡፡ እሳቸው ገጠሙታ በኦሮምኛ፡፡ አደርኛም አረብኛም ትግርኛም ይሰማሉ፡፡ ንጉስ ስለሆኑ ግን ሁሉንም በአስተርጓሚ ነው፡፡
ከበደ ተሰማን ያውቋቸዋል?
ደጃች ከበደ ተሰማ አብረን ኑረን አይደል፡፡ ጥንት የዘውዲቱ አሽከር ነበሩ፡፡ በምኒልክም ትንሽ ልጅ ናቸው እንጂ መድረስ ደርሰው ነበር፡፡ ጃንሆይ ከነገሡ በኋላ ደጃዝማች ብለው ጠቅላይ ገዢ አደረጉዋቸው፡፡
በፊት አሽከር ነበሩ፡፡ ደጃዝማች ከበደ ተሰማ ለጃንሆይ ቅርብ ነበሩ፡፡ ዕውቀታቸው የሀገር እንጂ የውጪ ትምህርት አልነበራቸውም፡፡ ብልሃተኛ ነበሩ፡፡ እነ ከበደ ተሰማ እየሩሳሌም ተቀምጠው፣ ጃንሆይ እንግሊዝ እያሉ፣ ምስጢር ይነጋገሩ ነበር። ከበደ ተሰማን ጥሩልኝ ብለው ከእየሩሳሌም በፖርት ሰይድ፣ በግብፅ አድርገው እንግሊዝ አገር ገቡ፡፡ የኢትዮጵያ መሬትን ከረገጡማ ጣሊያን ይይዛቸዋል።
በእንግሊዝ ከተገናኙ በኋላ “እንግዲህ አንተን የጠራንህ በኢትዮጵያ ጦርነት ተነስቷል፤ እየቀደምክ ወረቀት እየፃፍክ ለጎንደር፣ ለጎጃም፣ ለሸዋ፣ ለትግሬ፣ ለኦሮሞ… በምስጢር ላክ፤ “ጃንሆይ መጡ ጃንሆይ መጡ” እያልክ አሏቸው፡፡ ከዚያም ጣሊያን እንዳይማርካቸው ከእንግሊዝ ጦር ጋር እየተከተሉ፤ ለጎንደር ህዝብ በአውሮፕላን ወረቀት ተበተነ። እልልታው ፈነዳ፡፡ ያን ግዜ በቤተመንግስት ባንሆንም የቀዳማዊ ኃ/ሥላሴን “መጣሁልህ አይዞህ” የሚል ወረቀት ስናነብ ለቅሶ ሆንን፡፡
ከዚያ እሳቸው ጎጃም ገቡ… የአርበኛውን ጦር ለማየት እዛው ቁጭ አሉ፡፡ አርበኛው ሁሉ ገብቶ ገብቶ ሰልፉን አሳይቷል፡፡ “በላይ ዘለቀ ነገ ይመጣል” ተባለ፡፡ ጃንሆይ ከመጓጓታቸው የተነሳ ጠዋት በ4 ሰዓት የተቀመጡ አልተነሱም፡፡ በኋላ ምሳ ሰዓት ሊደርስ ሲል መጣ፤ በፈጥኖ ደራሽ በወጣት ጦር ታጅቦ፡፡ “የገሊላው” አሉ፤ የጃንሆይ ወንድም ራስ ካሣ ከጃንሆይ ጎን ተቀምጠው። ሲደነግጡ የሚጠቀሙበት ዘይቤያቸው ነው፡፡ በላይ ዘለቀ መጥቶ ከጃንሆይ ፊት ቆመ፡፡
“በላይ ዘለቀ ማለት አንተ ነህ? እንደ ጆሮህ ትልቅ፤ እንደ አይንህ ትንሽ” አሉት፤ ጃንሆይ። (ዝናህን ስንሰማ ትልቅ ዕድሜ ያለህ መስሎን ነበር ማለታቸው ነው) ልጅ ነው፤ ፈጣን፡፡ እሱም ከጐናቸው ተቀመጠ፡፡ የልጅ ነገር ሆነና በገዛ እጁ ሞተ፡፡ የጎጃም ጠቅላይ ገዥ እሆናለሁ ብሎ ነበር፤ ውስጥ ውስጡን፡፡ ሰው ክፉ ነው አጣሏቸው፤ እዚህ መጥቶ ታሰረ፡፡ ከእስር ቤት ሰብሮ አመለጠ፡፡ ሱሉልታ ላይ መቶ አለቃውን በጥይት ገደለ፡፡ በመጨረሻ ተያዘና ለፍርድ ቀረበ። …ጃንሆይ እንዲሞትባቸው አልፈለጉም ነበር፡፡ በፍትሃ ነገስቱ… “በግፍ የገደለ ይገደል” ስለሚል ተሰቀለ፤ ጎጃም አኮረፈ፡፡
በላይ ዘለቀን በደንብ ያውቁት ነበር?
የአክስቴን ቤት ተከራይቶ ነበር የሚኖር። ጠይም የሚምር ቆንጆ፣ ጀግና ነበር፡፡ አክስቴ ከምግቡም ከቅቤውም ከማሩም ለበላይ ሰራተኞች ውሰዱ ይሉናል፤ ወስደን እንሰጣለን፡፡ ቤቱ ስንሄድ እንደ ገጠር ቤት በየቦታው በገል ጢስ ይጢያጣሳል። ይኼን ሳይ “ምንድን ነው” ብዬ አክስቴን ጠየኩዋት። “በሽታ እንዳይነካው ይሆናል” ብላ ሸፋፈነችለት… ነገሩ እንኳን ሌላ ነው፡፡ አንድ ሁለት ወር ያህል እንደተቀመጠ ቤት ተሰጠውና ወጣ፡፡ አፄ ኃይለሥላሴ ደሃቸውን የሚወዱ ነበሩ፡፡
ደመወዝዎ ስንት ነበር?
40 ብር ነበር፡፡ በእኛ ግዜ በጣም ብዙ ነበር፤ የትየለሌ ነው፡፡ ባለቤቴ የቤትዋን ጣጣ ትጨርስበታለች ወሩን ሙሉ፡፡ አንዲት ጠቦት በግ ለመግዛት አስራ አምስት ብር እንኳን አይፈጅም ነበር፡፡
በቤተ መንግስት ውስጥ በኃላፊነት ላይ ከነበሩ ሰዎች በተለየ ከነገስታቱና ሹማምቱ ጋር ቁጭ ብለው ፊልም እንዲያዩ ይፈቀድልዎት ነበር ይባላል?
እኔ ቆሜ ነበር የማየው፡፡ ጃንሆይ ካላዘዙ ማንም የሚቀመጥ የለም፡፡ ምግብ የሚያቀርብላቸውን እሸቱን ጠርተው “ከብላታ አድማሱ ጀርባ ለአያሌው ወንበር አስቀምጡና ፊልም ይመልከቱ” ብለው አዘዙ። ራት በልተን ልንወጣ ስንል ተጠራሁና፤ ፊልም ማየት እንደተፈቀደልኝ ነገሩኝ… እጅ ነሳሁና ተቀመጥኩ፡፡
ቤተመንግሥት ምን ዓይነት ፊልሞች ነበር የሚታዩት?
የጀርመን የሁለተኛ የዓለም ጦርነትን ፊልም ነበር የምናየው፡፡ ጃንሆይ ፊልም ሳያዩ አይተኙም፡፡ ስድስት ኪሎም ሆነ ብሔራዊ ቤተመንግስት ረዣዥም ፊልሞችን ይመለከቱ ነበር፡፡ ለእቴጌ የልዕልት ተናኘ ልጅ ሒሩት ከጎናቸው ቁጭ ብላ ታስተረጉማለች፡፡ እቴጌ እንግሊዝኛ አያውቁም፡፡
አፄ ኃይለስላሴ እንግሊዝኛ በደንብ ይችሉ ነበር?
እንዴታ! በደንብ ነዋ! ፈረንሳይኛማ ከልጅነታቸው ጀምረው እንደውሃ የጠጡት ነው፡፡ እንግሊዝኛ ሲናገሩ የዋዛ መሰሉሽ፡፡ ዶ/ር ቴዎድሮስ የሚባሉ የእርሳቸው ሀኪም ማታ ማታ ከአጠገባቸው አይጠፉም ነበር። በ11 ሰዓት የመጡ ማታ ፊልም ሲያልቅ ከጃንሆይ ጋር ተነስተው ነው የሚሄዱት፡፡ ጃንሆይ በፈረንሳይኛ የሚያወሩት ታዲያ ከሀኪማቸው ጋር ብቻ ነበር፡፡
እስቲ ከዙፋናቸው የወረዱበትን ሁኔታ ይንገሩኝ…
የያዝዋቸው ቤተመንግስት ውስጥ ነው፡፡ መንግስቱ ኃይለማርያም የመጣው ሐረርጌ ኦጋዴን የጦር ኃላፊ ሻምበል ሆኖ ነው፡፡  ወደዚህ እንደመጣ ዋና አደረጉት። “ሻምበል መንግስቱ” … “ሻምበል መንግስቱ” አሉት። ጃንሆይን የያዟቸው ጊዜ፤ “ሰማችሁ ለውጥ ያለ ነገር ነው፤ በእኛ ብቻ አልተጀመረም፤ ግን የአስመራን በር መከራ አይተን ያመጣነው ነውና ተጠንቀቁ፡፡ ኦጋዴኑን ተውት ግዴለም፤ ይሄንን ግን ተጠንቀቁ፤ አደራ አገሪቱ እንዳትሞት” ብለው ነው አጅሬ የተናገሩት፡፡ ሁላችንም አለቀስን፡፡ አፄ ምኒልክ ቤተመንግስት አመጧቸው፡፡ ደበላ ዲንሳ የሚባለው… ሰዎች ይዞ መጥቶ የተፃፈ ነገር በክብር አነበበላቸው፡፡ ከዚያም ግርማዊነትዎ፤ “ወደ ተዘጋጀልዎ ማረፊያ እንዲሄዱ ፍቀዱልን” አሏቸው። እሺ አሉ፡፡ ከጎናቸው እራስ እምሩ አሉ፡፡ “ይሄ ያለ ነገር ነው፤ ብቻ የአገራችሁን ነገር አደራ… አደራ” አሉ፡፡ ለረጅም ሰዓት ሰው ሁሉ ተላቀሰ፡፡ አታንሺብኝ እባክሽ። ለምን መጣሽብኝ?… አመት አቆይዋቸውና አንድ ቀን “ግርማዊ ንጉሰ ነገስት ባደረባቸው ህመም አርፈዋል” ብለው ተናገሩ፡፡ አለቀስን፡፡ ከንቱ ነው ይሄ አለም እባክሽ፡፡
በእስር ቤት እያሉ ያገኙዋቸው ነበር?
የእቴጌ ጣይቱ መኝታ ቤትና የአፄ ምኒልክ መኝታ ቤት ግራና ቀኝ ነበር፡፡ ሁለቱም የሚገናኙት በሰገነት ነበር፡፡
የአፄ ምኒልክ ልጅ ዘውዲቱ ነግሰው አልነበር፤ የጃንሆይ አልጋ ወራሽ ሆነው፡፡ ምድር ቤት እራት የሚበሉበት ስፍራ ነበረች፡፡ እዛ ውስጥ ነው መንግስቱ ለአፄ ኃይለስላሴ ማረፊያ እንዲዘጋጅ ያዘዘው። መንግስቱ ኃይለማርያም… “እርስዎ” እያለ ነበር ትእዛዝ እንኳ የሚያዘን፡፡ ከአፉ “አንተ አንቺ” የሚል አይወጣውም ነበር፡፡ ከሶስት ከአራት ቀን በኋላ… አስጠራኝና “የእስረኞች አዛዥ እርስዎ ነዎት?” አለኝ፡፡
የእነዚያ ሁሉ እስረኞቹ ሃላፊ ነኝ፡፡ በአፄ ምኒልክ አዳራሽ ነበር ያ ሁሉ እስረኛ የታሰረው፡፡ እና ወደ እስረኞች ስገባ መናገር የምፈልገውን ነገርኳቸው። “እኔን ግባ ካላችሁኝ … ስገባ “እንደምን አደራችሁ፤ እግዚአብሔር ያውጣችሁ” እላለሁ፤ ስል “ይሄንንስ ማለት አትችልም” አለኝ አንዱ፡፡
“ይኼን ካላልኩ አልገባም” አልኩ፡፡ ተጠራሁና “ይበሉ” ተብዬ ተፈቀደልኝ፡፡ ሚኒስትሮቹ እነፀሃፊ ትዕዛዝ አክሊሉ፣ መኳንቱ ሁሉ በስሜ ነበር የሚጠሩኝ። እስረኞቹ ከእኔ ጋር አብረው የነበሩ ናቸው፤ ብዙ አገለገልኳቸው፡፡
መንግስቱን ያልሽ እንደሆነ “እንዴት ነበር የምታደርጉት፣ ደሃ አታበሉም ነበር” ሲሉ ይጠይቁኛል።
እኔም የነበረውን ሁሉ አስረዳቸዋለሁ፡፡ የመንግስቱ ጥፋት አንዲት ናት፡፡ ሰውን ካለፍርዱ መግደሉ፤ “ለፍርድ ይቅረብ፣ ፍርድ ያውጣው ቢል” ጥሩ ነበር። እሱ ጥሩ ሰው ነው፤ በዙሪያው ብዙ ቀጣፊዎች ነበሩ የሚያሳስቱት፡፡ ደሃ ሲያይ ይጨነቃል፤ ሀሰት አይወድም። አንድ ቀን ግቢውን ሲጎበኝ ጠራኝ… የብርቱካን ልጣጭ ወድቆ አይቶ… “በሉ የሚመለከተውን ሰው ጥሩና ይሄን አፅዱ አለኝ” አንቱ ብሎ፡፡ ሰውን አክብሮ ነው የሚናገር።
በኢህአዴግ ዘመንስ ቤተመንግሥት ሰርተዋል?
ሁለት ዓመት ሰርቻለሁ፡፡ ብዙም አያዙኝም ነበር። እንደገቡ ፍራሹን ከየክፍሉ አወጡ አሉን፡፡ ለወታደሩ መተኛ አሰናዳን፡፡ መለስ እንደ ኃላፊ ሆኖ መጣ፤ በኋላ ከፍ አደረጉት፡፡ ብዙ ጊዜም ያነጋግረኝ ነበር፡፡ “አጥሩን… በሩን እንደዚህ ያድርጉ፤ የጎደለብዎትን ለእኛ አለቃዎ ይንገሩ” አሉኝ፡፡
አሁን ጡረታ ስንት ያገኛሉ?
400 ብር አገኛለሁ፡፡
በጡረታ ከቤተመንግስት ከተሰናበታችሁ በኋላ ባልደራስ የቤተመንግስት ጡረተኞች በሚል አንድ ትልቅ አዳራሽ ተከራይታችሁ ምግብ ቤት ከፍታችሁ ነበር…
ሁላችንም በጡረታ ተገለልን፡፡ ባልደራስ ጄነራል ፍሬ ሰንበት የተማረ ልጅ ነው ፓይለት፡፡ ጃንሆይ ናቸው ያመጡት፤ እልፍኝ አስከልካያቸው ነበር… ይወደኛል፡፡
እና “ሆቴል ማቋቋም ፈልገናል፤ ከእኔ ጋር ብትሆን” አለኝ፡፡ አቋቋምንና ሰርግ መስራት ጀመርን፤ ጥሩ ሆነ። ጀነራልም ሞተብኝ… እኔም ደከም ስላልኩ ወጣሁኝ፡፡ አሁን በቤቴ ውስጥ ነው ያለሁት ልጄ፡፡
አንዴ እዚህ ባልደራስ ለሠርግ ተጋብዤ መጥቼ ነበር። ከምግብ አቀራረብና መስተንግዶ ስርዓቱ ጀምሮ እስከ ምርቃቱ ድረስ ለየት ያለ ስርዓት ነበረው፤ ከየት የመጣ ሥርዓት ነው?
ባልደራስ ማለት የጃንሆይ የበቅሎው፣ የፈረሱ ሃላፊ ማለት፡፡ በቤተመንግስት ውስጥ ያለውን ስርዓት ነው በሰርጉም ያየሽው፡፡ ሞሰቡ ሁሉ ቀሚስ ለብሶ ለብሶ ይመጣል፤ ወደ ግብር፡፡ ጃንሆይ በዚህ ስርዓት ጊዜ ይቆማሉ፡፡ ሞሰቡ “እንጀራ ይስጣችሁ፤ እንጀራ ይስጣችሁ” እየተባለ ያልፋል፡፡ አዛዡ አደግድጎ አሸብርቆ ነው፡፡ ለመኳንንቱ በመሶብ ነው የሚቀርብ። ያም ሲሆን ደግሞ በየማዕረጋቸው ነው፡፡ የአንቺን መቀመጫ የሚቀመጥበት የለም፡፡ በእኔ መቀመጫ የሚቀመጥ የለም፤ ይሄ ህጉ ነው፡፡ ከ4-6 ሰው በአንድ መሶብ ከብቦ ይበላል፡፡ እየተፈተፈተ አሳላፊው ያስተናግዳል፡፡ ጃንሆይ “የመኳንንቱን ምግብ አምጣው እስኪ” ብለው መሶቡን ያዩታል፡፡ በመሶቡ ላይ የተቀመጠውን እንጀራ ሰቅ ሰቅ ያደርጉታል፡፡ ይህን የሚያደርጉት አሳንሰውት እንዳይሆን በሚል ነው፡፡ “እንዴት ነው ደህና አድርገህ አጥቅሰሃል?” ብለው በእጃቸው ያያሉ፡፡ በአንድ ሞሰብ ከ20-30 እንጀራ ይቀርባል፡፡ የተረፈው የአሽከር መጫወቻ ነው፡፡ ጃንሆይ በክብራቸው በነ ራስ አበበ፣ በነ ቢትወደድ መኮንን እነ ራስ መስፍን… በጠረጴዛ ዙሪያ ይበላሉ፡፡ ሰርግ ላይ ያየሽው ስርዓት ከቤተመንግስት የመጣ ነው፡፡

ምንጭ፦ አዲስ አድማስ

 

Continue Reading
12 Comments

12 Comments

  1. Anonymous

    April 20, 2014 at 8:21 am

    Man kedemo mute menn wey hile selasy sle lejochachew

  2. Anonymous

    April 20, 2014 at 8:16 am

    Wow I love it but more vedio begun yemrtal kechalachu endgena vedio please ena hile selasy tekbrewal wey weys aletkeberum yet new yetkeberut arfwal betbal sat please please

  3. seifu

    April 10, 2014 at 4:03 am

    Good

  4. Anonymous

    April 9, 2014 at 10:57 am

    vedio ቢሆን የበለጠ ጥሩ ነው

  5. Emebet Gebeyehu

    April 9, 2014 at 9:29 am

    መተታደለል ነወ፡፡

  6. yimegnushal Ayele

    April 9, 2014 at 6:19 am

    tiru new yemanakachewun eyasawekachihun new enamesegnalen!!!!!!!!!

  7. Anonymous

    April 9, 2014 at 1:14 am

    Wow I love it thank u

  8. Anonymous

    April 9, 2014 at 1:13 am

    Wwow I love it thank u

  9. samson

    April 8, 2014 at 9:21 pm

    Pls this man is a library so if it is recorded it is best.

  10. alemu

    April 8, 2014 at 4:19 pm

    wow…… i love it

  11. Anonymous

    April 8, 2014 at 1:41 pm

    WoW ………..!

  12. ሙሀመድ እድሪስ

    April 8, 2014 at 12:13 pm

    ይህን ቃለመጠየቅ ያዘጋጀዉን ጋዜጠኛ እና ጋዜጣዉን አመሰገናልሁ፤፤
    በአካል ታሪኩ ሲፈጸም የነበሩ እማኝ ሰዉ እንዲህ መዘገበብ ለታሪከ በጣም ጠቃሚ ነዉ፤፤ እና በመጨረሻ ሁሉም ያልፋል፤፤

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Articles

የቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ የኢትዮጵያ የአትሌቲክስ ተሳትፎ ድህረ ምልከታ

Published

on

Medal Winners

በቶኪዮ 2020 ኦሊምፒክ በወረቀት ደረጃ ከውድድሩ መጀመር በፊት ቡድኑ ባመዛኙ በጥሩ ብቃት ላይ የሚገኙ ወጣት አትሌቶችን ስላካተተ ቢያንስ የለመድናቸውን ሁለት ወይም ሶስት የወርቅ ሜዳልያ ድሎች እንደማያሳጣን ተስፋ አድርጌ ነበር፡፡ ሆኖም የሜዳ ላይ ውጤቱ እንደተጠበቀው ሳይሆን ቀርቷል፡፡ ኢትዮጵያ በውጤታማነቷ በምትታወቅበት የአትሌቲክስ ፉክክር በአንድ የወርቅ፣ አንድ የብር፣ እና ሁለት የነሐስ በድምሩ በአራት ሜዳልያዎች ከዓለም 14ኛ ከአፍሪካ 3ኛ ደረጃን ይዛ ጨርሳለች፡፡ ይህም ሁሌም ለአፍሪካ የበላይነት ከምንፎካከራት ኬንያ ጋር ያለን ልዩነት ይበልጥ እንዲሰፋ አድጎታል፡፡ ከቅርብ ግዜ ወዲህ ሌላኛዋ የምስራቅ አፍሪካ ተቀናቃኛችን እየሆነች ከመጣችው ኡጋንዳም አንሰን እንድንገኝ አድርጎናል፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ በአትሌቲክሱ ከ1992ቱ የባርሴሎና ኦሊምፒክ ወዲህ ኢትዮጵያ ዝቅተኛ የሜዳልያ ስኬት ያስመዘገበችበትም ሆኖ አልፏል፡፡

አሉታዊ ጎኖች
ቶኪዮ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ውጤታማነት ፈር ቀዳጅ የሆነው ታላቁ አትሌት ሻምበል አበበ ቢቂላ በ1964 ዓ.ም. በተከታታይ ሁለተኛ የኦሊምፒክ ማራቶን ድሉን የተቀዳጀባት ከተማ ናት፡፡ እናም በቶኪዮ ከተማ በተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር የኢትዮጵያ ልዑካን ቡድን የሱን ክብር የሚያጎሉባቸውን ነገሮች ያደርጋሉ ብዬ ጠብቄ ነበር፡፡ የሆኑት ነገሮች ግን በተለይ በቡድኑ አስተዳዳሪዎች በኩል ፍፁም ኃላፊነት የጎደለውና ከጠበቅኩት በተቃራኒው ነበር፡፡ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን እና የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ኮሚቴ ከአትሌቶች ምርጫ አንስቶ በቡድኑ የዝግጅት ወቅት በተካረረ ውዝግብ ውስጥ ነበር የከረሙት፡፡ የኦሊምፒክ ቡድኑን የማዘጋጀት እና የመምራት የጋራ ኃላፊነት የነበረባቸው ሁለቱ አካላት ይባስ ብለው ውዝግቡን ቶኪዮ ድረስ ይዘውት ሄደዋል፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን ሁለቱን አካላት በማቀራረብ በትልቁ ውድድር ላይ ያለንን ተሳትፎ እንከን አልባ ማድግ የሚጠበቅባቸውም ተመልካች ከመሆን የዘለለ ሚና አልነበራቸውም። የውዝግቡ አሉታዊ ትሩፋት በአትሌቶች ስነልቦና እና በአጠቃላይ የቡድኑ ውጤት ላይ የበኩሉን ተፅዕኖ ሳያሳርፍ እንዳላለፈ አያጠራጥርም፡፡

እንደ አለመታደል ሆኖ በቶኪዮ ኦሎምፒክ የኢትዮጵያን ልዑካን የመምራት ትልቁ ኃላፊነት የተሰጣቸው ሰዎች ኃላፊነት የጎደላቸው ነበሩ። የስፖርቱ አስተዳደሪዎች ትላልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በአትሌቶች ምርጫ ዙሪያ የነበረውን ውዝግብ እንዲያቆሙልን እመኝ ነበር። ጭራሽ እራሳቸው ችግር ፈጣሪ ሆነው መገኘታቸው አስደንጋጭ እና አሳሳቢ ጉዳይ ነው፡፡ በመሮጫ መም ወይም በጎዳና ላይ በሚደረጉ ውድድሮች መሸነፍን በስፖርቱ ውስጥ ማሸነፍ እና መሸነፍ ያሉ የነበሩ እና ወደፊትም የሚኖሩ ነገሮች ስለሆኑ በፀጋ መቀበል ይቻላል፡፡ ተወዳዳሪዎቹ ውጤታማ እንዲሆኑ የስነልቦና ጥንካሬን ሊፈጥሩላቸው የሚገቡ ኃላፊዎች የእርስ በርስ ሽኩቻ ተቃራኒውን አሉታዊ ተፅዕኖ ሲያሳርፍ ማየት ግን ፍፁም ተቀባይነት የለውም፡፡ ለነገሩ ከስፖርቱ እድገት ይልቅ የፖለቲካ ግዴታቸው የሚያስጨንቃቸው የስፖርት አመራሮች በበዙባት ሀገር ስፖርቱ እንዲህ የማንም መጫወቻ ሲሆን ማየት አዲስ ነገር አይደለም፡፡  

የስፖርት አመራሮች ከፖለቲካ ተፅዕኖ ነፃ ሆነው ትኩረታቸውን ስፖርቱን በማስፋፋቱ እና ማሳደጉ ላይ አድርገው የሚሰሩ ስለስፖርቱም በቂ እውቀት እና ፍቅሩ ያላቸው ቢሆኑ መልካም ነው፡፡ ለቦታው በሚመጥን እና ኃላፊነቱን በአግባቡ መወጣት በሚችል የስፖርት አመራር የሚመራ የስፖርት ተቋምን መገንባት በተመሳሳይ ሰዓት የሀገር ግንባታን የሚደግፉ ሶስት ነገሮችን ስኬታማ ያደርጋል፡፡ በስፖርት ጤናውን የሚጠብቅ ማሕበረሰብ በመፍጠር በጤናው ሴክተር ላይ የሚኖረውን ጫና ይቀንሳል፣ በሀገር ገፅታ ግንባታ እና በኢኮኖሚው ዕድገት ላይም የበኩሉን ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያደርጋል፡፡ በቶኪዮ ላይ የተመለከትናቸው የሀገርን ክብር ዝቅ ያደረጉ ግዴለሽነቶች ተገቢው ትኩረት ተሰጥቷቸው ሊታዩና አጥፊዎቹ ሊጠየቁበት ይገባል፡፡ በመጪዎቹ ዓመታት በሚጠብቁን ዓለም አቀፍ ውድድሮች ላይም የቶኪዮ ኦሊምፒኩን አይነት ሀፍረት እንዳይገጥመን ከወዲሁ ለችግሮቹ መፍትሔ መፈለግ አለበት፡፡

ባለፉት ዓመታት ኦሊምፒክ በመጣ ቁጥር በልዑካን ቡድኑ ውስጥ እየተካተቱ በሕዝብ ገንዘብ የሚዝናኑት የኦሊምፒክ ቱሪስቶች ጉዳይ ዘንድሮም ያልተቀረፈ ችግር ሆኖ ተስተውሏል፡፡ ከሌላው ግዜ በተለየ መልኩ ተጠባባቂ አትሌቶችን ይዞ መጓዝ ይጠይቅ በነበረው ውድድር ላይ አትሌቶቹን ትቶ ምንም የማይሰሩ ሰዎችን ይዞ መሄድ ትልቅ ቀልድ ነው፡፡  

ከሜዳ ውጭ የነበረው ውዝግብ ዋነኛ የትኩረት ማዕከል የነበረ መሆኑ በሜዳ ላይ የነበሩብንን ድክመቶች ሊያስረሳንም አይገባም፡፡ ስድስት የጎዳና ላይ ተወዳደሪዎቻችን እና አንድ የመም ተወዳዳሪ ውድድራቸውን ማቋረጣቸው በቶኪዮ ከታዩት ደካማ ጎኖቻችን መካከል የሚጠቀስ ነው፡፡ ችግሩ በዚህ ምክንያት ነው የተከሰተው ብሎ ለይቶ ለመናገር ባይቻልም ብዙ ግዜ ሲፈትነን ለሚስተዋለው የሞቃታማ ቦታ ውድድር የምናደርጋቸው ዝግጅቶችን መለስ ብሎ መመልከትን የሚጠይቅ ይመስለኛል፡፡ የተጎዳች አትሌትን ወደውድድር እንድትገባ ማድረግ እና በሁለት ደቂቃ ውስጥ ለማቋረጥ መገደዷም የአትሌቶች የጤና ክትትል ላይ ክፍተት እንዳለ የጠቆመን ክስተት ነው፡፡

የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ቡድን ወደውድድር ስፍራው ካቀናበት ግዜ ጀምሮ በቶኪዮ ምንም አይነት ቡድኑን የተመለከቱ ይፋዊ ጋዜጣዊ መግለጫዎች ወይም ፕሬስ ሪሊዞች አልነበሩም፡፡ ይህም እንደተለመደው የሕብረተሰቡን እና የመገናኛ ብዙሀንን ስለቡድኑ ቀጥተኛ መረጃ የማግኘት መብት የገደበ ነበር፡፡ ጋዜጠኞችም ሚዛናዊ ሆኖ ከመዘገብ ይልቅ ጎራ ለይተው ቃላት መወራወራቸው የህዝብን ትክክለኛ መረጃ የማግኘት መብት የነፈገ ነው፡፡ 

አዎንታዊ ጎኖች
ሰለሞን ባረጋ በወንዶች 10,000 ሜትር ወርቅ፣ ለሜቻ ግርማ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ብር፣ ጉዳፍ ፀጋዬ በሴቶች 5000 ሜትር ነሐስ፣ እና ለተሰንበት ግደይ በሴቶች 10,000 ሜትር ነሐስ ማስመዝገብ መቻላቸው የሚደነቅ ስኬት ነው፡፡

የመጪው ትውልድ አካል የሆኑት ተስፈኞቹ መቅደስ አበበ፣ ፍሬወይኒ ሀይሉ፣ በሪሁ አረጋዊ እና ጌትነት ዋለን ጨምሮ አምስት አትሌቶች ለሜዳሊያ የቀረበ የአራተኛነት ደረጃን ይዘው ማጠናቀቅ መቻላቸውም መልካም ነው፡፡ በተለይ ወጣቶቹ ያስመዘገቡት ውጤት በመጪዎቹ ዓመታት ተገቢውን ድጋፍ ካገኙ የምንጓጓለትን ድል ሊያስገኙልን እንደሚችሉ ያመላከተን ነው፡፡

የሀብታም አለሙ በኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ተሳትፎ ታሪክ በሴቶች 800 ሜትር ለመጀመሪያ ግዜ ለፍፃሜ ተወዳዳሪነት መብቃት ምንም እንኳ በፍፃሜው የሜዳልያ ድል ባይቀናትም በአዎንታዊ ጎን ሊጠቀስ የሚችል ስኬት ነው፡፡

ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ደረጃን ይዘው ላጠናቀቁ አትሌቶች በሚሰጥ ነጥብ ድምር መሰረት በወጣው የነጥብ (ፕሌስመንት) ደረጃ ሰንጠረዥ ላይ በ64 ነጥብ ዘጠነኛ ሆነን ማጠናቀቃችንም እሰየው የሚያስብል ነው፡፡

በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከአራተኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ አጠናቀው ነጥብ ያስገኙ እና የዲፕሎማ ተሸላሚ የሆኑት አትሌቶች፡-
4ኛ – ፍሬወይኒ ሀይሉ – በሴቶች 1500 ሜትር
4ኛ – መቅደስ አበበ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል
4ኛ – ሮዛ ደረጀ – በሴቶች ማራቶን
4ኛ – በሪሁ አረጋዊ – በወንዶች 10,000 ሜትር
4ኛ – ጌትነት ዋለ – በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል
5ኛ – እጅጋየሁ ታዬ – በሴቶች 5000 ሜትር
6ኛ – ሀብታም አለሙ – በሴቶች 800 ሜትር
6ኛ – ሰንበሬ ተፈሪ – በሴቶች 5000 ሜትር
8ኛ – ዮሚፍ ቀጄልቻ – በወንዶች 10,000 ሜትር
8ኛ – ዘርፌ ወንድማገኝ – በሴቶች 3000 ሜትር መሰናክል

  • የአትሌቲክስ የነጥብ ደረጃ ሰንጠረዥ ከአንደኛ እስከ ስምንተኛ ባሉት ደረጃዎች ውስጥ የሚያጠናቅቁ አትሌቶች በሚያስመዘግቡት ነጥብ ድምር መሰረት የሚወጣ ሲሆን የነጥብ አሰጣጡም ለአንደኛ ደረጃ 8 ነጥብ፣ ለሁለተኛ ደረጃ 7 ነጥብ፣ ለሶስተኛ ደረጃ 6 ነጥብ፣ ለአራተኛ ደረጃ 5 ነጥብ፣ ለአምስተኛ ደረጃ 4 ነጥብ፣ ለስድስተኛ ደረጃ 3 ነጥብ፣ ለሰባተኛ ደረጃ 2 ነጥብ፣ እና ለስምንተኛ ደረጃ 1 ነጥብ ነው።

ከፊታችን ምን  እየጠበቀን ነው? ምንስ እናድርግ?
ባለፈው ዓመት በዓለም አቀፉ ወረርሺኝ ምክንያት ትልልቅ ዓለም አቀፍ ውድድሮች ለሌላ ግዜ እንዲተላለፉ መደረጉ ይታወቃል፡፡ ሌላ አስገዳጅ ሁኔታ ካልተፈጠረ በስተቀር ቀጣዮቹ አራት ዓመታት በተከታታይ በየዓመቱ ዓለም አቀፍ የአትሌቲክስ ውድድሮች የሚካሄዱባቸው ይሆናሉ፡፡ በ2022 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2023 የዓለም ሻምፒዮና፣ በ2024 የኦሊምፒክ ጨዋታዎች፣ እና በ2025 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች ይኖራሉ፡፡ በቀጣዩ ዓመት በኢትዮጵያ የቀን አቆጣጠር ከሐምሌ 8 – 17/2014 በዩናይትድ ስቴትስ ኦሪጎን የሚካሄደው የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና አዘጋጆች ሙሉ የውድድሩን ፕሮግራም፣ የማራቶን እና የእርምጃ ውድድሮች የሚካሄዱባቸውን ቦታዎች በትላንትናው ዕለት ይፋ አድርገዋል፡፡ የዓለም ሻምፒዮናውን ውድድር በኃላፊነት የሚመራው የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽንም ከወዲሁ ለዛ ውድድር ተሳትፎ የሚጠበቅበትን አቅዶ መንቀሳቀስ ይኖበርታል፡፡

ከምርጫ ጋር በተያያዘ የሚነሱ ጭቅጭቆችን ለማስቀረት ከወዲሁ ሁሉም አትሌቶች አውቀውት በውስጡ የሚያልፉበትን ገዢ የሆነ የመምረጫ መስፈርት ማዘጋጀት ቀዳሚው ተግባር መሆን አለበት፡፡ የመምረጫ መስፈርት ሁልግዜም በግላዊ ምልከታ እና ፍላጎቶች ላይ በሚመሰረት ምክንያት አነጋጋሪ መሆኑ የማይቀር ነው፡፡ ቢሆንም ባለድርሻ አካላቱን በሙሉ ባሳተፈ መልኩ ውይይት ተደርጎበት ቢወጣ ሁሉንም ገዢ እና ከጭቅጭቅ የፀዳ ሊሆን ይችላል፡፡ እዚህ ላይ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ከተከሰቱት ሁኔታዎች አንፃር የሌሎች ሀገሮችንም ተሞክሮዎች በመዳሰስ ነገሩን ሰፋ አድርጎ መመልከት ቢቻል ጥሩ ነው፡፡ ትልልቅ ውድድሮች በመጡ ቁጥር በተደጋጋሚ እንደታዘብነው አንዳንድ አትሌቶች በቡድኑ ውስጥ ለመካተት የሚያደርጉትን ተገቢ ያልሆነ ሙከራም ማቆም አለባቸው፡፡ ከፋም ለማም ስፖርቱን እንዲመራ ኃላፊነት የተሰጠው ተቋም የሚያወጣቸውን መስፈርቶች ማክበርና በዛ ውስጥ ተመራጭ ለመሆን መሞከር ግድ እንደሚላቸውም መዘንጋት የለባቸውም፡፡ ማኔጀሮች እና አሰልጣኞች በተለይ በማራቶን የራሳቸውን አትሌት ለማስመረጥ የሚያደርጓቸው አላስፈላጊ ግፊቶችም ሊያቆሙ ይገባል፡፡

ለውድድሮች የምናደርጋቸውን ዝግጅቶች ጠንካራ እና ደካማ ጎኖች ከውድድሮች በኋላ መገምገም እና መታረም ያለባቸው ነገሮች ካሉ ማረም፡፡ ከፍተኛ ሙቀት በነበረባቸው በለንደን 2012 ኦሊምፒክ ሶስቱም የወንዶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በሞስኮ 2013 የዓለም ሻምፒዮና ሁለቱ የሴቶች ማራቶን ተወዳዳሪዎቻችን፣ በቶኪዮ ኦሊምፒክ ላይ አምስት የማራቶን (ሶስቱም ወንዶች እና ሁለት ሴቶች) ተወዳዳሪዎቻችን እንዲሁም የሴቶች እርምጃ ተወዳዳሪያችን ለማቋረጥ መገደዳቸውን አስተውለናል፡፡ ስለዚህ በጎዳና ላይ ውድድሮች ከባድ ሙቀት ለሚኖርባቸው ቦታዎች እንዴት መዘጋጀት አለብን የሚለው ጉዳይም በደንብ ሊታይ የሚገባው ይመስለኛል፡፡ አንዳንድ የመም (ትራክ) ተወዳዳሪ አትሌቶቻችን የውድድር ዓመቱ ሲጀምር ድንቅ ብቃታቸውን ያሳዩን እና ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ አቋማቸው እየወረደ ይመጣል፡፡ አሰልጣኞቻቸው ለእነዚህ አይነቶቹ አትሌቶች ወደትልቅ ውድድር ሲቃረቡ ብቃታቸውን እያሳደጉ እንዲሄዱ የሚረዳቸውን የልምምድ ፕሮግራም ቢያዘጋጁላቸው መልካም ነው፡፡ በመካከለኛ ርቀት ውድድሮች ላይ በተለይ በወንዶች አሁንም በከፍተኛ ደረጃ የሚፎካከሩ አትሌቶችን ለማፍራት ጠንክረን መስራት ይጠበቅብናል፡፡

Continue Reading

Articles

የኢትዮጵያውያን አትሌቶች የቶኪዮ ኦሊምፒክ የአትሌቲክስ ማጣሪያ ውድድሮች የመጀመሪያ ሁለት ቀናት

Published

on

በሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በቶኪዮ ኦሊምፒክ የመጀመሪያዎቹ ሁለት ቀናት የኢትዮጵያ አትሌቶች የተሳተፉባቸው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል፣ 800 ሜትር በሁለቱም ፆታዎች፣ እንዲሁም የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያዎች ሌላኛዎቹ የኢትዮጵያውያን የትኩረት ማዕከል የነበሩ ውድድሮች ናቸው፡፡ ቀጣዩ ዘገባ የኢትዮጵያውያኑን የማጣሪያ ውድድሮች ተሳትፎ እና ውጤቶች አንዲሁም ተጨማሪ መረጃዎችን ይዟል፡፡

የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል

በአትሌቲክስ ውድድሩ የመክፈቻ ቀን (ዓርብ ሐምሌ 23/2013) ጠዋት ላይ በተካሄደው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል ማጣሪያ ከተሳተፉት ሶስት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች መካከል ከምድብ አንድ ለሜቻ ግርማ (8፡09.83) በአንደኛነት፣ ከምድብ ሁለት ጌትነት ዋለ (8፡12.55) በሁለተኛነት ለፍፃሜው ሲያልፉ በምድብ ሶስት የተወዳደረው ታደሰ ታከለ (8፡24.69) ስምንተኛ ወጥቶ ለፍፃሜው ሳያልፍ ቀርቷል፡፡ ለሜቻ ጃፓናዊው ሚዩራ ዩጂን እና ኬንያዊው ቤንጃሚን ኪይገንን በማስከተል ከምድቡ ያሸነፈበት 8:09.83 በኦሊምፒክ የማጣሪያ ውድድሮች ላይ የተመዘገበ የምንግዜውም ፈጣን ሰዓት ሆኗል፡፡ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የፍፃሜ የሜዳልያ ፉክክር በዋናነት በኬንያውኑ ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት፣ በኢትዮጵያውያኑ ለሜቻ ግርማ እና ጌትነት ዋለ እንዲሁም በሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ መካከል እንደሚሆን ይጠበቃል፡፡

ኢትዮጵያ በወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በ1980ው የሞስኮ ኦሊምፒክ በሻምበል እሸቱ ቱራ አማካይነት ካስመዘገበችው የነሐስ ሜልያ ድል ወዲህ በርቀቱ በወንዶች ምንም አይነት የኦሊምፒክ ሜዳልያ ድል የላትም፡፡ ሆኖም ከቅርብ ግዜ ወዲህ እየታዩ የመጡ መሻሻሎች እና በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ የተመዘገበው የብር ሜዳልያ ድል በቶኪዮም ሌላ ሜዳልያን ተስፋ እንድናደርግ ያነሳሳን ሆኗል፡፡ ዘግይቶ የተሰላፊ አትሌቶች ለውጥ ከተደረገባቸው ርቀቶች አንዱ በሆነው የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል በተጠባባቂነት የተመዘገበውና በዋናነት በ5000 ሜትር እንደሚወዳደር ይጠበቅ የነበረው ጌትነት ዋለ ወደመጀመሪያ ተሰላፊነት የመጣ ሲሆን ኃይለማሪም አማረ በመጨረሻ ሰዓት በለሜቻ ግርማ መተካቱም አነጋጋሪ የሆነ ሌላኛው ለውጥ ነው፡፡ ጌትነት በ3000 ሜትር መሰናክልም ጠንካራ ተፎካካሪ አትሌት ሲሆን በዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ አራተኛ ሆኖ ማጠናቀቅ ችሏል፡፡ በፍፃሜው ውድድር በ2019 የርቀቱ የዳይመንድ ሊግ ሻምፒዮን ጌትነት ዋለ እና በወቅቱ የዓለም ሻምፒዮና የብር ሜዳሊስት ለሜቻ ግርማ የሚወከለው የኢትዮጵያ ቡድን በቶኪዮ የኬንያውያኑን የበላይነት ለመግታትና አዲስ የስኬት ታሪክ ለማፃፍ እንደሚበቃ ተስፋ ተጥሎበታል፡፡                     

በ1984 በሎስ አንጀለስ ከተከናወነው የኦሊምፒክ ውድድር አንስቶ በተከታታይ በዘጠኝ የኦሊምፒክ ውድድሮች ወይም ላለፉት 36 ዓመታት የኦሊምፒክ የወንዶች 3000 ሜትር መሰናክል የወርቅ ሜዳልያ ድል በኬንያውያን ቁጥጥር ስር ይገኛል፡፡ በዓለም ሻምፒዮናም ተመሳሳይ የበላይነት ያላቸው ኬንያውያን ከ17 የዓለም ሻምፒዮና ውድድሮች በ14ቱ የወርቅ ሜዳልያው አሸናፊዎች ናቸው፡፡ ሆኖም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀው የዓለም ሻምፒዮና ላይ ከኢትዮጵያውያን እና ከሞሮኮ አትሌቶች የገጠማቸው ተግዳሮት ለመሸነፍ እጅግ አቅርቧቸው የነበረ መሆኑ አይዘነጋም፡፡ በአንድ ማይክሮ ሰከንድ ልዩነት አሸናፊነታቸውን ባረጋገጡበት በዶሀው ውድድር የተፈታተኗቸው ኢትዮጵያዊው ለሜቻ ግርማ እና ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮው ፍፃሜ ለሌላ ብርቱ ፉክክር እየጠበቋቸው ይገኛሉ፡፡ ባለፉት ሁለት የዓለም ሻምፒዮናዎች በቅደም ተከተል የብር እና የነሐስ ሜዳልያን ያገኘው ሞሮኳዊው ሶፊያን ኤል ባካሊ በቶኪዮ ከሚወዳደሩት በሙሉ የላቀና 7፡58.15 የሆነ የራሱ ምርጥ ሰዓት ያለው ነው፡፡

ኬንያ በቶኪዮ ያለፈው ውድድር ሻምፒዮንነቱን ክብር የሚያስጠብቅላትን አትሌት ይዛ መቅረብ ሳትችል ቀርታለች፡፡ ከአምስት ዓመት በፊት በሪዮ የኦሊምፒክ እንዲሁም ከሁለት ዓመት በፊት በዶሀ የዓለም ሻምፒዮን የሆነው ኮንሰስለስ ኪፕሩቶ ባለፈው ወር በኬንያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ውድድሩን ባለማጠናቀቁ የኦሊምፒክ ሻምፒዮንነት ክብሩን ለማስጠበቅ በቶኪዮ አልተገኘም፡፡ ስለዚህ አሁን የረጅም ግዜ የበላይነታቸውን የማስጠበቅ ኃላፊነቱ በ2019ኙ የዶሀ የዓለም ሻምፒዮና ላይ በቅደም ተከተል ስድስተኛ እና ሰባተኛ ሆነው ባጠናቀቁት ቤንጃሚን ኪገን እና አብራሀም ኪቢዎት ላይ ወድቋል፡፡  

የሴቶች 800 ሜትር

ከአትሌቲክሱ የጀመሪያ ቀን የጠዋት መርሀግብሮች አንዱ በነበረው የሴቶች 800 ሜትር ማጣሪያ በምድብ ሶስት በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ2 ደቂቃ ከ01.20 ሰከንድ ሁለተኛ የወጣችው ሀብታም አለሙ ለግማሽ ፍፃሜው ያለፈች ሲሆን በሁለተኛው ቀን ምሽት ላይ በተካሄደው የግማሽ ፍፃሜ ውድድር ላይም በአሜሪካዊቷ አቲንግ ሙ ተቀድማ በ1:58.40 ሁለተኛ በመሆን በኦሊምፒክ የውድድር ታሪክ ለመጀመሪያ ግዜ በርቀቱ ለፍፃሜ ውድድር የበቃች ኢትዮጵያዊት ሆናለች፡፡ ሀብታም ከውድድሩ በኋላ በቶኪዮ ለሚገኘው ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው በሰጠችው አጭር ቃል ‹‹ውድድሩ ትንሽ ፈታኝ ነበር ነገር ግን ለሀገሬ ስል ያለኝን አቅም ሁሉ ተጠቅሜያለሁ፡፡ ክብሩ ይስፋ ለመድኃኒዓለም በመጨረሻም አሪፍ ውጤት ላይ ደርሻለሁ፡፡ ለኦሊምፒክ የፍፃሜ ውድድር ሳልፍ የመጀመሪያዬ ነው፡፡ ከዚህ በፊትም ከኢትዮጵያ ለፍፃሜ የደረሰ ያለ አይመስለኝም እና አሁንም መጨረሻዬን ያሳምርልኝ ነው የምለው›› ብላለች፡፡  

በሴቶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ በምድብ አራት በ2.01.98 አራተኛ ሆና ያጠናቀቀችው ነፃነት ደስታ ወደ ግማሽ ፍፃሜው መቀላቀል ሳትችል ስትቀር በጀማሪዎች ስም ዝርዝር ላይ ስሟ ተካቶ በምድብ አንድ እንደምትሮጥ ስትጠበቅ የነበረችው ወርቅውሀ ጌታቸው ግልፅ ባልተደረገ ምክንያት ውድድሩን ሳትጀምር ቀርታለች፡፡

የወንዶ 800 ሜትር

የወንዶች 800 ሜትር የመጀመሪያ ዙር ማጣሪያ ላይ የተሳተፈው ኢትዮጵያዊው መለሰ ንብረት ከምድብ ሶስት በ1:47.80 ሰባተኛ ሆኖ በማጠናቀቅ ለግማሽ ፍፃሜው ማለፍ ሳይችል ቀርቷል፡፡ በመሐመድ አማን ስኬቶች በመነቃቃት ላይ የነበረው የወንዶች 800 ሜትር ከቅርብ ግዜ ወዲህ ኢትዮጵያ ሶስት ሰዓት የሚያሟሉ ተወካይ አትሌቶችን ለማግኘት እየተቸገረችበት የምትገኝ ርቀት እንደሆነ እየታየ ነው፡፡ የኦሊምፒክ ሚኒማ ማሟላት የቻለ አንድ አትሌት ብቻ ይዘን የቀረብንበት የቶኪዮ ኦሊምፒክም ይህ ችግር እንዳልተቀረፈ የታየበት ሌላኛው አጋጣሚ ሆኗል፡፡  

የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ

በአትሌቲክሱ የመጀመሪያ ቀን ሐምሌ 23/2013 ምሽት ላይ በተደረት የሴቶች 5000 ሜትር ማጣሪያ ላይ የተሳተፉት ሶስቱም ኢትዮጵያውያን አትሌቶች ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ ለሚደረገው የፍፃሜ ውድድር አልፈዋል፡፡ ከምድብ አንድ ሰንበሬ ተፈሪ (14፡48.31) እና እጅጋየሁ ታዬ (14፡48.52) የኔዘርላንዷ ሲፋን ሀሳን (14፡47.89) እና ኬንያዊቷ አግነስ (14፡48.01) ቲሮፕን ተከትለው በቅደም ተከተል ሶተኛ እና አራተኛ ሆነው ሲያልፉ ከምድብ ሁለት ጉዳፍ ፀጋዬ (14፡55.74) ኬንያዊቷ ሔለን ኦቢሪ (14፡55.77) አስከትላ በአንደኛነት አልፋለች፡፡


ሐምሌ 26/2013 ምሽት ላይ በሚደረገው የሴቶች 5000 ሜትር የፍፃሜ ውድድር ላይ የሚፎካከሩት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች

በሄንግሎ በተከናወነው የኢትዮጵያ የኦሊምፒክ ምርጫ ውድድር ላይ ባስመዘገበችው የራሷ ምርጥ 14:13.32 የርቀቱ የወቅቱ ፈጣን አትሌት ሆና ወደ ቶኪዮ ያቀናችው ጉዳፍ ለወርቅ ሜዳልያ ድል ከሚጠበቁት መካከል ናት፡፡ በሄንግሎው ውድድር ላይ ጉዳፍን በመከተል በቅደም ተከተል 14:14.09 እና 14፡15.24 በሆነ ሰዓት የጨረሱት እጅጋየሁ እና ሰንበሬም በዓለም የምንግዜም ምርጥ ዝርዝር ውስጥ የስድስተኛ እና ሰባተኛ ደረጃን ለመያዝ የበቁ ጠንካራ አትሌቶች ናቸው፡፡ የቶኪዮ ኦሊምፒክ የሴቶች 5000 ሜትር ተወዳዳሪዎች ዝርዝር ሶስቱን ኢትዮጵያውያን ጨምሮ ከዓለም የምንግዜም ምርጥ አስር የርቀቱ ሯጮች አምስቱን ያካተተ ነው፡፡ ኬንያውያኑ ሄለን ኦቢሪ እና አግነስ ቲሮፕ ከምንግዜም ምርጥ አስሮቹ ውስጥ የሚካተቱ ሲሆኑ በ12ኛ ደረጃ ላይ የምትገኘው ኔዘርላንዳዊቷ ሲፋን ሀሳንም የቶኪዮውን የፍፃሜ ፉክክር በጉጉት እንዲጠበቅ የምታደርግ ብርቱ አትሌት ናት፡፡

Continue Reading

Articles

ሰለሞን ባረጋ ለአስራ ሶስት ዓመት የራቀንን የወንዶች 10,000 ሜትር ድል በቶኪዮ ወደ ኢትዮጵያ መልሶታል

Published

on

218076583_1010892909482678_1235421043554241523_n

በቶኪዮ ኦሊምፒክ በጉጉት ሲጠበቅ የነበረው የአትሌቲክስ ውድድር በተጀመረ በሁለተኛው ቀን በወንዶች አስር ሺህ ሜትር ኢትዮጵያውያንን እጅግ ያስደስተው ድል በወጣቱ ሰለሞን ባረጋ አማካይነት ተመዝግቧል፡፡   
በ1980 ሞስኮ ላይ ምሩፅ ይፍጠር በርቀቱ ለመጀመሪያ ግዜ የኦሊምፒክ የወርቅ ሜዳልያ ካስገኘ በኋላ ከተደረጉት አስር የኦሊምፒክ የወንዶች 10 ሺህ ሜትር ውድድሮች ኢትዮጵያ አምስቱን በበላይነት ለመጨረስ ችላለች፡፡ የርቀቱ ንጉሶች ሀይሌ ገብረስላሴ እና ቀነኒሳ በቀለ ከ1992 እስከ 2008 ዓ.ም. በአራት ተከታታይ የኦሊምፒክ ውድድሮች ላይ በማሸነፍ የርቀቱ የወርቅ ድል ለኢትዮጵያ ብቻ የተሰጠ እንዲመስለን አድርገውንም ነበር፡፡ ከ2008ቱ የቤይጂንግ ኦሊምፒክ የቀነኒሳ በቀለ ድል በኋላ በተከሰተው የሞ ፋራህ የበላይነት ምክንያት ተመሳሳዩን ድል በቶኪዮ ለማየት 13 ዓመታትን መጠበቅ ግድ ብሎናል፡፡ ላለፉት አስራ ሶስት ዓመታት በጉጉት ስንጠብቀው የቆየነውን የ10 ሺህ ሜትር የኦሊምፒክ ድል በመጨረሻም ሰለሞን ባረጋ በቶኪዮ አጎናፅፎናል፡፡ የሰለሞን የቶኪዮ የወርቅ ሜዳልያ ድል ኢትዮጵያ ካለፉት አስራ አንድ ኦሊምፒኮች በርቀቱ ለስድስተኛ ግዜ የበላይ ሆና እንድትጨርስ ያስቻለም ነው፡፡ ድሉ በቶኪዮ የአትሌቲኪስ ውድድሮች የመጀመሪያው የወርቅ ሜዳልያ ድል ሆኖም ተመዝግቧል፡፡ ሰለሞን ባረጋ በ2018 የበርሚንግሀም የዓለም የቤት ውስጥ ውድድር በ3000 ሜትር እና በ2019 የዶሀ ዓለም ሻምፒዮና ላይ በ5000 ሜትር የብር ሜዳልያ ካገኘ በኋላ በመጀመሪያ የኦሊምፒክ ተሳትፎው ከፍተኛ ክብር የሚሰጠውን የ10,000 ሜትር የወርቅ ሜዳልያ ድል ለማሳካት በቅቷል፡፡

‹‹የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት››
ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድል በኋላ

ሰለሞን ባረጋ ከቶኪዮው ድሉ በኋላ በስፍራው ከሚገኘው የስራ ባልደረባችን አብይ ወንድይፍራው ጋር ባደረገው አጭር ቃለ ምልልስ የሚከተለውን ብሏል ‹‹ረጅም ርቀት የእኛ ስፖርት ነው ተብሎ ይታመናል፡፡ ሆኖም በኦሊምፒክ ውድድር ላይ ወርቅ ሜዳልያ ከወሰድን ብዙ ግዜ አልፎናል፡፡ ይህን ነገር ለመጨረሻ ግዜ ያሳካውም ቀነኒሳ ነበረ፡፡ ዛሬ በቶኪዮ ድሉን በማሳካቴ በጣም ደስተኛ ነኝ፡፡ በተለይ ለእኛ ከቶኪዮ ጋር አበበ ቢቂላን የምናስታውስበት ድል ስለሆነ ያንን በማሳካቴም በጣም ተደስቻለሁ፡፡ ዘንድሮ ከኡጋንዳ የዓለም ሪኮርድ የሰበረው ቼፕቴጌይ እና የዓመቱን ፈጣን ሰዓት የሮጠው ኪፕሊሞ ነበሩ፡፡ እናም ውድድሩ በጣም ይፈጥናል ብዬ ነበር የጠበቅኩት ግን አልተሮጠም፡፡ ውድድሩን የጨረስነውም 27 ቤት ነው፡፡ የ200 ሜትር እና 400 ሜትር አጫጨር የፍጥነት ሩጫ ልምምዶችን ስሰራ ስለነበረ ሁለት ዙር ሲቀር ውድድሩን እንደማሸንፍ ለራሴ ነገርኩት፡፡ ኡጋንዳውያኑ አትሌቶች ዛሬ ብዙም አልታገሉም፡፡ አብዛኛውን ሰዓት ከኋላ ነው የቆዩት እና እንደዚህ ይሆናል ብዬ አልጠበቅኩም ነበር፡፡ እነርሱን ካሜራ ላይም እያየኋቸው ስለነበር ስለነሱ ብዙም አልተጨነቅኩም እንደውም ከእነሱ ይልቅ የእኛን ልጆች ነበረ ይወጣሉ ብዬ የጠበቅኩት፡፡ በውድድሩ መሀል ተጠባቂ የሆኑት ኡጋንዳውያን ወደኋላ ቀርተው ሶስተኛው የቡድን አጋራቸው ወደፊት ወጥቶ በሰፊ ልዩነት ሲመራ እኛ እነሱን ስንጠብቅ እሱ አዘናግቶ እንዳያሸንፍ ልዩነቱን ለማጥበብ ሞክሬያለሁ፡፡ ምናልባት እነሱ እኛን ሲጠብቁ አንተ ሂድ ያሉት ነበር የመሰለኝ፡፡ ከዚህ በፊት በእንደዚህ አይነቱ ነገር ዳይመንድ ሊግ ላይ ስለተሸወድኩኝ ያንን እንዳይደግሙ ብዬ ነበረ ልዩነቱን ለማጥበብ የሞከርኩት፡፡ የአሰልጣኜንም ምክር እየሰማሁ ስለነበረ የምሮጠው እና ወደኋላ ተመለስ እያለኝ ስለነበር ወደኋላ ተመልሻለሁ፡፡ የእነርሱ እስትራቴጂ እሱን ወደፊት እንዲወጣ አድርገው እኛን ለማድከም ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ስንነጋገር ወደፊት ጠጋ በል እያልኩት ነበረ፡፡ ከበሪሁን ጋር ልምምድም አብረን ነበረ የምንሰራው፡፡ እኔ እንደውም ከአንድ እስከ ሶስት እንወጣለን ብዬ ነበር የጠበቅኩት አጋጣሚ ሆኖ አልተሳካም ነገር ግን ወርቁን ወደኢትዮጵያ በመመለሳችን በጣም ደስተኛ ነን፡፡›› ብሏል፡፡

Continue Reading

Trending